Châm Ngôn

 

 

1

1. Các châm ngôn của Sa-lô-môn, con trai của Đa-vít, là vua của Y-sơ-ra-ên.
2. Để dạy sự khôn ngoan và giáo huấn, nhận biết những lời tri thức, 3. lãnh hội lời giáo huấn khôn ngoan, công chính, công minh và bình đẳng; 4. ban sự thận trọng cho người ngây dại, đem tri thức và nhận thức cho người trai trẻ. 5. Người khôn ngoan sẽ nghe và gia tăng thêm tri thức, người hiểu biết sẽ tìm được sự hướng dẫn, 6. hiểu biết châm ngôn và ẩn dụ, những lời nói của người khôn và câu đố bí ẩn của họ.
3. Sự kính sợ Đức Giê-hô-va là khởi đầu tri thức, nhưng những kẻ ngu muội xem thường sự khôn ngoan và giáo huấn.
4. Con ơi! Hãy nghe lời khuyên dạy của cha con, và đừng từ bỏ luật lệ của mẹ con; 9. bởi vì chúng sẽ như một vật trang sức xinh đẹp trên đầu của con, và như một dây chuyền cho cổ của con.
5. Con ơi! Nếu những kẻ tội lỗi quyến rũ con, con đừng tán thành. 11. Nếu chúng nói: “Hãy đến với chúng tôi, chúng ta hãy mai phục để làm đổ máu, chúng ta sẽ bí mật rình rập hãm hại vô cớ người vô tội. 12. Chúng ta sẽ nuốt sống họ như âm phủ, rồi nuốt nguyên vẹn như những kẻ đi xuống mồ. 13. Chúng ta sẽ tìm được tất cả những vật sở hữu giá trị. Chúng ta sẽ chất đầy nhà của mình với của cướp. 14. Hãy bắt thăm chia phần của anh với chúng tôi, và tất cả chúng ta sẽ có chung một túi.”
6. Con ơi! Đừng đi theo con đường của họ. Hãy giữ chân con khỏi lối của họ, 16. bởi vì chân của họ nhanh chóng chạy đến điều ác, và vội vàng làm đổ huyết. 17. Thật luống công khi giăng lưới trong khi chim đang nhìn thấy rõ. 18. Nhưng họ đã nằm, chờ đợi để rồi làm đổ máu của chính mình, họ bí mật rình rập hãm hại chính mạng sống của mình. 19. Đó là số phận của những kẻ tham lợi phi nghĩa. Nó cướp đi mạng sống của những người chủ của nó.
7. Sự khôn ngoan lên tiếng nơi đường phố, cất tiếng tại quảng trường. 21. Nàng nói mạnh mẽ tại những nơi hội họp chính, và phát biểu lời của mình tại lối vào cổng thành.
8. Hỡi những kẻ ngây dại, các ngươi yêu mến sự ngây dại của mình cho đến bao giờ? Những người nhạo báng ưa thích sự nhạo báng, còn những kẻ ngu muội thì ghét sự tri thức.
9. Hãy hướng về lời khuyên dạy của ta, chắc chắn ta sẽ đổ thần linh của ta trên các ngươi; ta sẽ làm cho các ngươi hiểu biết lời của ta. 24. Bởi vì ta đã kêu gọi mà các ngươi đã khước từ, ta đã giang tay mà không ai chú ý; 25. và bởi vì các ngươi phớt lờ tất cả những lời khuyên dạy của ta, không chấp nhận lời quở trách của ta, 26. cho nên ta sẽ cười khi các ngươi gặp tai ương, ta sẽ chế giễu lúc sự kinh hãi giáng trên các ngươi.
10. Lúc sự kinh hãi giáng trên ngươi như bão tố, và tai ương của các ngươi đến dồn dập như cuồng phong, khi sầu đau và thống khổ đến trên ngươi, 28. bấy giờ chúng sẽ kêu cầu ta nhưng ta sẽ không đáp lời; chúng sẽ chăm chỉ tìm ta nhưng sẽ không gặp được ta. 29. Bởi vì chúng đã ghét tri thức, đã không chọn sự kính sợ Đức Giê-hô-va, 30. và đã khinh chê mọi lời quở trách của ta, cho nên chúng không có một lời khuyên nào của ta. 31. Vì vậy, chúng sẽ ăn trái của đường lối mình, và sẽ no đầy với những ảo mộng của mình. 32. Bởi vì sự bội nghịch của kẻ ngây dại sẽ giết chúng, và sự tự mãn của những người ngu muội sẽ hãm hại chúng.
11. Nhưng ai lắng nghe ta sẽ sống bình an, và sẽ được an toàn, không sợ tai họa nào.

 

2

1. Con ơi! Nếu con tiếp nhận lời của ta dạy và trân quý những điều răn của ta trong lòng con, 2. nếu con lắng tai nghe sự khôn ngoan, và lòng con hướng về sự hiểu biết – 3. Đúng vậy! Nếu con cầu xin sự thông sáng, và cất tiếng nài xin sự hiểu biết, 4. nếu con tìm nó như tìm bạc, và kiếm nó như kiếm kho tàng kín giấu; 5. thì con sẽ biết kính sợ Đức Giê-hô-va, và tìm được sự hiểu biết về Đức Chúa Trời.
2. Bởi vì Đức Giê-hô-va ban sự khôn ngoan, từ miệng của Ngài phát ra sự tri thức và thông sáng. 7. Ngài tích lũy sự khôn ngoan cho người chính trực, Ngài là thuẫn khiên cho những người bước đi cách ngay thẳng. 8. Ngài bảo vệ đường lối của người công chính, và Ngài gìn giữ đường lối của thánh đồ và bảo vệ các thánh đồ.
3. Lúc đó con sẽ hiểu biết thế nào là công chính, công lý, và công bình, cùng mọi đường lối tốt lành. 10. Bởi vì sự khôn ngoan sẽ vào trong lòng của con, tri thức sẽ làm cho tâm hồn của con khoan khoái. 11. Sự khôn khéo sẽ canh giữ con, sự sáng suốt sẽ bảo vệ con, 12. giải thoát con khỏi con đường của kẻ ác và kẻ nói những điều xấu xa, 13. tức là những kẻ đã bỏ những con đường ngay thẳng, nhưng đi trong những đường lối tối tăm; 14. tức là những kẻ vui vẻ làm điều ác, và thích thú sự đồi trụy của kẻ gian tà. 15. Ðường của chúng là những đường lươn lẹo; lối chúng là những lối xảo quyệt. 16. Con sẽ được giải thoát khỏi dâm phụ, và khỏi bị phụ nữ quyến rũ bằng những lời tâng bốc, 17. tức là kẻ đã lìa bỏ người bạn đời của mình trong tuổi thanh xuân và quên giao ước của Đức Chúa Trời; 18. bởi vì nhà của nàng dẫn đến sự chết; những đường lối của nàng đều đưa đến chỗ chết. 19. Tất cả kẻ đến với nàng không một ai trở về, họ không tìm lại được con đường sự sống.
4. Vì vậy con hãy bước đi trong con đường lương thiện và gìn giữ đường lối của người công chính. 21. Bởi vì người ngay thẳng sẽ được sống trên đất và những người trọn vẹn vẫn tồn tại tại đó. 22. Nhưng những kẻ ác sẽ bị diệt trừ khỏi đất và những kẻ bất trung sẽ bị nhổ khỏi đó.

 

3

1. Con ơi! Đừng quên luật pháp của ta, nhưng hãy gìn giữ những mệnh lệnh của ta trong lòng của con, 2. bởi vì chúng sẽ thêm cho con tuổi thọ trong đời và sự an khang thịnh vượng. 3. Đừng để tình thương và sự chân thật lìa bỏ con, hãy buộc chúng vào cổ của con, hãy ghi tạc chúng như một tấm bia trong lòng của con. 4. Nhờ đó con sẽ được yêu thích và quý trọng trong nhãn quan của Đức Chúa Trời và loài người.
2. Hãy hết lòng tin cậy Đức Giê-hô-va, đừng nương cậy nơi sự thông sáng của con, 6. hãy nhận biết Ngài trong tất cả những đường lối của con, và Ngài sẽ làm cho những đường lối của con được bằng thẳng.
3. Đừng khôn ngoan theo mắt của mình. Hãy kính sợ Đức Giê-hô-va và lìa khỏi điều ác. 8. Như vậy cuống rốn của con sẽ được lành mạnh, và xương cốt của con sẽ được vững vàng. 9. Hãy dùng những tài sản cùng những kết quả đầu tiên trong tất cả sự thăng tiến của con để tôn kính Đức Giê-hô-va. 10. Như vậy, các kho của con sẽ sung túc và những vại của con sẽ đầy rượu mới.
4. Con ơi! Đừng xem thường sự sửa phạt của Đức Giê-hô-va, cũng đừng ghét bỏ sự sửa trị của Ngài, 12. bởi vì Đức Giê-hô-va sửa phạt người Ngài yêu thương, giống như một người cha thương con vậy.
5. Phước cho người nào tìm được sự khôn ngoan, là người đạt được sự thông sáng, 14. bởi vì lợi ích của nó quý hơn bạc, và giá trị của nó tốt hơn vàng, 15. nó quý hơn hồng ngọc – Tất cả những điều con ao ước đều không thể so sánh được với nó. 16. Tay phải của nó có sự trường thọ, còn tay trái của nó có sự giàu có và tôn trọng. 17. Những phương cách của nó là những phương cách đem lại sự vui thỏa, tất cả những đường lối của nó đều bình an. 18. Nó là cây sự sống cho ai nắm giữ nó, những người nào gìn giữ nó được hạnh phúc. 19. Đức Giê-hô-va dùng sự khôn ngoan thiết lập trái đất, và dùng sự thông sáng vững lập các tầng trời. 20. Do tri thức của Ngài, các vực thẳm đã mở ra, và mây nhỏ giọt thành sương.
6. Con ơi! Đừng để chúng lìa xa khỏi mắt của con – Hãy gìn giữ sự khôn ngoan và sự cẩn trọng. 22. Chúng sẽ là sự sống cho linh hồn của con, và là nét khả ái nơi cổ của con, 23. để rồi con sẽ đi an toàn trên đường, và chân của con sẽ không bị vấp váp. 24. Lúc con nằm xuống, con sẽ không sợ hãi. Đúng vậy! Con sẽ nằm xuống và sẽ ngủ ngon. 25. Con sẽ không sợ tai họa thình lình hoặc những khó khăn từ kẻ ác đem đến. 26. Bởi vì Đức Giê-hô-va sẽ là sự tin cậy của con; Ngài sẽ gìn giữ chân con khỏi sa vào cạm bẫy.
7. Đừng từ chối điều tốt đẹp cho người xứng đáng khi tay con có quyền làm như vậy. 28. Đừng nói với người lân cận: “Hãy đi đi, ngày mai trở lại, tôi sẽ cho” trong khi con đang có điều đó. 29. Đừng lập mưu ác chống lại người lân cận của con, bởi vì người đang sống yên ổn bên con. 30. Đừng vô cớ tranh chấp với ai, trong khi người đó không làm gì hại con. 31. Đừng ganh tị với kẻ áp bức, cũng đừng chọn đường lối nào của hắn; 32. bởi vì Đức Giê-hô-va ghê tởm kẻ gian tà, nhưng Ngài kết bạn cùng người chính trực. 33. Sự nguyền rủa của Đức Giê-hô-va ở trong nhà kẻ gian ác, nhưng Ngài ban phước cho chỗ ở của người công chính. 34. Ngài chế giễu những kẻ chế diễu, nhưng Ngài ban ơn cho người khiêm nhu. 35. Người khôn ngoan sẽ hưởng được vinh quang, nhưng kẻ ngu dại sẽ nhận điều xấu hổ.

 

4

1. Các con ơi! Hãy nghe những lời giáo huấn của một người cha, hãy chú ý để có được sự thông sáng. 2. Bởi vì ta ban cho các con một đạo lý tốt lành, đừng từ bỏ sự hướng dẫn của ta. 3. Khi ta còn là một đứa trẻ, ta là con một yêu dấu của cha của ta và mẹ của ta. 4. Người đã dạy ta rằng: Hãy ghi nhớ những lời của ta trong lòng, và hãy gìn giữ những mạng lệnh của ta để sống. 5. Hãy sở hữu sự khôn ngoan, hãy sở hữu sự thông sáng, đừng quên và đừng từ bỏ những lời của miệng ta. 6. Ðừng lìa bỏ sự khôn ngoan, nó sẽ bảo vệ con. Hãy yêu mến nó, nó sẽ gìn giữ con. 7. Điều đầu tiên để được khôn ngoan là sở hữu sự khôn ngoan; trong tất cả mọi việc, hãy sở hữu sự thông sáng. 8. Hãy tôn trọng nó thì nó sẽ đưa con lên, hãy ôm ấp nó thì nó sẽ làm cho con vinh hiển. 9. Nó sẽ đặt trên đầu con một vòng hoa ân huệ, và sẽ trao cho con một mão miện vinh quang.
2. Con ơi! Hãy lắng nghe và tiếp nhận lời của ta thì những năm của đời con sẽ được thêm nhiều lên. 11. Ta chỉ cho con đường lối khôn ngoan, và dẫn dắt con trong những lối ngay thẳng. 12. Khi con đi các bước chân của con sẽ không bị ngăn trở; nếu con chạy, con sẽ không bị vấp ngã. 13. Hãy giữ chặt lời giáo huấn, đừng buông nó ra. Hãy gìn giữ nó vì nó là sự sống của con. 14. Đừng bước vào con đường của những kẻ ác; đừng bước đi theo lối của những kẻ gian tà. 15. Hãy tránh khỏi nó, đừng đi ngang qua nó; hãy quay khỏi nó và tiếp tục đi. 16. Vì chúng không ngủ được nếu không làm điều ác, và chúng bị mất ngủ nếu không làm cho ai vấp ngã; 17. bởi vì chúng ăn bánh của sự gian ác, và uống rượu của sự bạo tàn. 18. Nhưng đường lối của người công chính thì như ánh bình minh, càng lúc càng rạng ngời cho đến trọn thời gian trong ngày của nó; 19. còn đường của kẻ ác thì tối tăm, chúng không biết điều gì làm chúng vấp ngã.
3. Con ơi! Hãy nghe những lời giáo huấn của ta, hãy lắng tai nghe những lời nói của ta. 21. Ðừng để chúng lìa xa khỏi mắt của con; hãy gìn giữ chúng tại tâm điểm của lòng con. 22. Bởi vì chúng là sự sống cho ai tìm được chúng, và là sức khỏe cho thân thể của họ. 23. Hãy cẩn thận giữ tấm lòng của con hơn hết, vì các nguồn sự sống lưu xuất từ nơi đó. 24. Hãy bỏ khỏi con miệng lưỡi gian tà, và hãy quăng xa khỏi con những môi gian dối. 25. Mắt con hãy nhìn thẳng về phía trước, và mí mắt con hãy hướng thẳng về phía trước. 26. Hãy làm cho bằng phẳng đường lối của chân con, để tất cả những đường lối của con được thiết lập vững vàng. 27. Đừng quay sang bên phải hay bên trái, hãy giữ chân của con khỏi sự gian tà.

 

5

1. Con ơi! Hãy chú ý đến sự khôn ngoan của ta, hãy lắng tai nghe sự sáng suốt của ta, 2. để con có thể giữ sự thận trọng, và môi của con gìn giữ sự hiểu biết. 3. Bởi vì môi của kẻ dâm phụ tiết ra mật ngọt, miệng lưỡi của nàng trơn hơn dầu; 4. nhưng cuối cùng, lại đắng như ngải cứu, và sắc bén như gươm hai lưỡi. 5. Chân của nàng đi vào cõi chết, và các bước của nàng dẫn xuống âm phủ. 6. Nàng không nghĩ đến con đường sự sống, và không biết đường lối của nàng đang sai lạc.
2. Vì vậy bây giờ các con ơi: Hãy lắng nghe ta! Đừng lìa bỏ những lời của miệng ta. 8. Hãy tách đường lối của con xa khỏi nàng, đừng đến gần cửa nhà của nàng, 9. nếu không con sẽ phải giao danh dự của con cho kẻ khác, và nộp những năm của đời con cho kẻ bạo tàn. 10. Đừng để những kẻ xa lạ được no đầy với sự thịnh vượng của con, và những công lao khó nhọc con sẽ thuộc về nhà của kẻ xa lạ; 11. để rồi cuối cùng con phải than van nuối tiếc lúc thể xác thịt và thân thể của con tiêu tàn, rồi nói rằng: Tại sao mình đã ghét lời khuyên dạy, và lòng mình khinh thường sự quở trách, 13. không vâng theo tiếng những người thầy của mình, cũng không nghiêng tai nghe những người hướng dẫn mình, 14. đến nỗi gần như bị hủy hoại tất cả ở giữa hội chúng và công chúng?”
3. Hãy uống nước từ chỗ chứa của riêng con, và nước chảy từ giếng của con. 16. Lẽ nào các nguồn nước của con chảy ra bên ngoài, và các suối nước của con chảy trên đường phố? 17. Hãy giữ chúng thuộc riêng về một mình con, đừng san sẻ với những người lạ đang ở với con. 18. Nguyện nguồn nước của con được phước. Hãy vui thỏa với người vợ từ thuở thanh xuân của con. 19. Như một con nai đáng yêu và một sơn dương duyên dáng, nguyện ngực của nàng làm con vui thỏa luôn luôn và tình yêu của nàng làm con say mê mãi mãi.
4. Con ơi! Lẽ nào con lại say mê một phụ nữ dâm đãng, để được ôm ấp trong ngực của một kẻ xa lạ. 21. Bởi vì các đường lối của một người đều ở trước mặt Đức Giê-hô-va, Ngài dò xét tất cả những đường lối của người đó. 22. Kẻ ác bị sập bẫy vì tội lỗi của mình, và bị trói bởi những sợi dây tội lỗi của hắn. 23. Hắn sẽ chết bởi vì thiếu sự giáo huấn, và bị lầm lạc vì quá ngu dại.

 

6

1. Con ơi! Nếu con bảo lãnh cho một người lân cận của con, nếu con đưa tay cam kết với một người xa lạ, 2. thì con bị vướng vào những lời mà miệng con đã hứa, và bị ràng buộc bởi những lời nói của miệng mình. 3. Vì vậy con ơi, hãy làm thế này để giải cứu mình. Bởi vì con đã sa vào tay của người lân cận mình, cho nên hãy đến, khiêm tốn, nài xin người lân cận của con. 4. Ðừng để mắt con ngủ, đừng để mí mắt của con sụp xuống; 5. nhưng hãy giải thoát chính mình giống như con nai thoát khỏi tay của thợ săn, như con chim thoát khỏi tay của người đánh bẫy.
2. Hỡi kẻ lười biếng, hãy đến với loài kiến, hãy nhìn xem những phương cách của nó để học khôn. 7. Chúng không có chỉ huy, lãnh đạo, hay bậc cầm quyền, 8. nhưng chúng biết tích trữ những vật cần thiết trong mùa hè, và thu chứa lương thực vào mùa gặt. 9. Hỡi kẻ lười biếng, ngươi còn nằm cho đến chừng nào? Bao giờ ngươi mới ngủ xong rồi thức dậy? 10. Ngủ một chút, chợp mắt một chút, khoanh tay nằm một chút; 11. thì sự nghèo khổ sẽ đến với ngươi như kẻ cướp giật, và sự thiếu thốn của ngươi phải có người chở che.
3. Kẻ vô lại, kẻ gian ác, là người bước đi với một cái miệng giả dối. 13. Hắn nháy mắt, khều chân ra dấu, dùng ngón tay chỉ chỏ. Tấm lòng phản nghịch của hắn luôn mưu toan điều ác, và luôn gieo sự bất hòa. 15. Cho nên tai họa thình lình giáng xuống trên hắn; trong phút chốc, hắn bị tan tác không phương cứu chữa.
4. Có sáu điều Đức Giê-hô-va ghét, và bảy điều Ngài kinh tởm: 17. Con mắt kiêu ngạo, lưỡi dối trá, những bàn tay làm đổ huyết vô tội, 18. tấm lòng toan tính điều ác, những bàn chân vội vàng chạy đến chốn gian tà, 19. nhân chứng gian dối công bố lời dối trá, và kẻ gieo sự bất hòa giữa vòng anh em.
5. Con ơi! Hãy giữ những điều răn từ cha của con, và đừng bỏ những lời dạy dỗ từ mẹ của con. 21. Hãy luôn ghi khắc nó trong lòng của con, và hãy đeo nó nơi cổ của con. 22. Nó sẽ hướng dẫn con lúc con đi, nó sẽ gìn giữ con lúc con ngủ, và nó sẽ trò chuyện với con khi con tỉnh thức. 23. Bởi vì điều răn là ngọn đèn, luật pháp là ánh sáng, những lời giáo huấn răn dạy là con đường của sự sống, 24. sẽ gìn giữ con khỏi phụ nữ xấu xa dùng miệng lưỡi ngọt ngào quyến rũ. 25. Đừng để lòng của con tham muốn sắc đẹp của nàng, cũng đừng để ánh mắt của nàng quyến rũ con. 26. Bởi vì cái giá của một người đến với gái điếm là bị nghiền nát như một cái bánh, còn giá trả cho việc ngoại tình sẽ đeo đuổi cả cuộc đời. 27. Có ai để lửa vào lòng mà y phục không bị cháy? 28. Có ai bước trên than hồng mà không bị phỏng chân? 29. Người nào đi lại với vợ của người lân cận mình, rờ mó nàng, cũng sẽ bị như vậy. 30. Người ta không khinh bỉ một tên trộm, nếu chỉ vì đói quá phải trộm để đỡ lòng; 31. nhưng nếu nó bị bắt, nó phải bồi thường gấp bảy lần, và rồi có thể phải nộp hết tài sản trong nhà nó để bồi thường. 32. Người phạm tội ngoại tình với một phụ nữ là người thiếu suy nghĩ. Người đó hủy hoại chính linh hồn của mình. 33. Người ấy sẽ bị tổn thương và sỉ nhục, nỗi ô nhục của người đó sẽ không thể nào tẩy xóa được. 34. Vì ghen tương, người chồng nổi giận, do đó không chừa lại điều gì lúc báo thù. 35. Người đó sẽ không chấp nhận bất cứ sự đền bù nào, và cũng không hài lòng dù được tặng bao nhiêu quà cáp.

 

7

1. Con ơi! Nếu con bảo lãnh cho một người lân cận của con, nếu con đưa tay cam kết với một người xa lạ, 2. thì con bị vướng vào những lời mà miệng con đã hứa, và bị ràng buộc bởi những lời nói của miệng mình. 3. Vì vậy con ơi, hãy làm thế này để giải cứu mình. Bởi vì con đã sa vào tay của người lân cận mình, cho nên hãy đến, khiêm tốn, nài xin người lân cận của con. 4. Ðừng để mắt con ngủ, đừng để mí mắt của con sụp xuống; 5. nhưng hãy giải thoát chính mình giống như con nai thoát khỏi tay của thợ săn, như con chim thoát khỏi tay của người đánh bẫy.
2. Hỡi kẻ lười biếng, hãy đến với loài kiến, hãy nhìn xem những phương cách của nó để học khôn. 7. Chúng không có chỉ huy, lãnh đạo, hay bậc cầm quyền, 8. nhưng chúng biết tích trữ những vật cần thiết trong mùa hè, và thu chứa lương thực vào mùa gặt. 9. Hỡi kẻ lười biếng, ngươi còn nằm cho đến chừng nào? Bao giờ ngươi mới ngủ xong rồi thức dậy? 10. Ngủ một chút, chợp mắt một chút, khoanh tay nằm một chút; 11. thì sự nghèo khổ sẽ đến với ngươi như kẻ cướp giật, và sự thiếu thốn của ngươi phải có người chở che.
3. Kẻ vô lại, kẻ gian ác, là người bước đi với một cái miệng giả dối. 13. Hắn nháy mắt, khều chân ra dấu, dùng ngón tay chỉ chỏ. Tấm lòng phản nghịch của hắn luôn mưu toan điều ác, và luôn gieo sự bất hòa. 15. Cho nên tai họa thình lình giáng xuống trên hắn; trong phút chốc, hắn bị tan tác không phương cứu chữa.
4. Có sáu điều Đức Giê-hô-va ghét, và bảy điều Ngài kinh tởm: 17. Con mắt kiêu ngạo, lưỡi dối trá, những bàn tay làm đổ huyết vô tội, 18. tấm lòng toan tính điều ác, những bàn chân vội vàng chạy đến chốn gian tà, 19. nhân chứng gian dối công bố lời dối trá, và kẻ gieo sự bất hòa giữa vòng anh em.
5. Con ơi! Hãy giữ những điều răn từ cha của con, và đừng bỏ những lời dạy dỗ từ mẹ của con. 21. Hãy luôn ghi khắc nó trong lòng của con, và hãy đeo nó nơi cổ của con. 22. Nó sẽ hướng dẫn con lúc con đi, nó sẽ gìn giữ con lúc con ngủ, và nó sẽ trò chuyện với con khi con tỉnh thức. 23. Bởi vì điều răn là ngọn đèn, luật pháp là ánh sáng, những lời giáo huấn răn dạy là con đường của sự sống, 24. sẽ gìn giữ con khỏi phụ nữ xấu xa dùng miệng lưỡi ngọt ngào quyến rũ. 25. Đừng để lòng của con tham muốn sắc đẹp của nàng, cũng đừng để ánh mắt của nàng quyến rũ con. 26. Bởi vì cái giá của một người đến với gái điếm là bị nghiền nát như một cái bánh, còn giá trả cho việc ngoại tình sẽ đeo đuổi cả cuộc đời. 27. Có ai để lửa vào lòng mà y phục không bị cháy? 28. Có ai bước trên than hồng mà không bị phỏng chân? 29. Người nào đi lại với vợ của người lân cận mình, rờ mó nàng, cũng sẽ bị như vậy. 30. Người ta không khinh bỉ một tên trộm, nếu chỉ vì đói quá phải trộm để đỡ lòng; 31. nhưng nếu nó bị bắt, nó phải bồi thường gấp bảy lần, và rồi có thể phải nộp hết tài sản trong nhà nó để bồi thường. 32. Người phạm tội ngoại tình với một phụ nữ là người thiếu suy nghĩ. Người đó hủy hoại chính linh hồn của mình. 33. Người ấy sẽ bị tổn thương và sỉ nhục, nỗi ô nhục của người đó sẽ không thể nào tẩy xóa được. 34. Vì ghen tương, người chồng nổi giận, do đó không chừa lại điều gì lúc báo thù. 35. Người đó sẽ không chấp nhận bất cứ sự đền bù nào, và cũng không hài lòng dù được tặng bao nhiêu quà cáp.

 

8

1. Không phải sự khôn ngoan đã kêu gọi, và sự thông sáng đã lên tiếng hay sao? 2. Nàng đứng trên các đỉnh cao, bên cạnh những con đường, tại các giao lộ, 3. gần bên cổng, tại con đường vào thành, tại lối vào các cửa, nàng đang kêu vang:
2. “Hỡi nhân loại! Ta kêu gọi các ngươi. Tiếng gọi của ta hướng về con cái loài người! 5. Hỡi những người ngây thơ, hãy suy xét! Hỡi những kẻ ngu dại, hãy khôn ngoan! Hãy có lòng khôn ngoan! 6. Hãy lắng nghe những điều cao quý ta sẽ nói, môi của ta sẽ thốt ra những điều ngay thẳng. 7. Bởi vì miệng ta sẽ truyền ra chân lý, và môi của ta ghê tởm sự gian tà. 8. Tất cả những lời của miệng ta là công chính, không có gì lươn lẹo hoặc gian tà. 9. Tất cả đều rõ ràng cho người hiểu biết, và đúng đắn cho người tìm kiếm tri thức. 10. Hãy nhận lấy sự giáo huấn của ta thay vì bạc, và tiếp nhận tri thức hơn là vàng ròng. 11. Bởi vì sự khôn ngoan quý hơn châu ngọc, mọi báu vật đều không thể so sánh với nàng.
3. Ta, là sự khôn ngoan, đang sống với sự khôn khéo, đang sở hữu tri thức và sự suy xét. 13. Sự kính sợ Đức Giê-hô-va là ghét điều ác. Ta ghét sự kiêu căng, ngạo mạn, đường lối gian ác, và miệng gian tà. 14. Sự cố vấn là của ta; ta hiểu biết tri thức sâu nhiệm; và ta sở hữu quyền lực. 15. Nhờ ta, các vua trị vì, những người cầm quyền ban hành luật pháp công bình. 16. Nhờ ta, các lãnh đạo và những quý tộc cai trị. Tất cả đang phân xử cả trái đất. 17. Ta yêu mến những người yêu mến ta; ai chuyên tâm tìm kiếm ta sẽ tìm được ta. 18. Sự giàu có và danh vọng, sự thịnh vượng lâu dài và công chính đều ở với ta. 19. Kết quả của ta tốt hơn vàng. Phải! Hơn cả vàng ròng. Hoa lợi của ta quý giá hơn bạc tuyển chọn. 20. Ta bước đi trong đường công chính, giữa những lối công bình, 21. để ban cho những người yêu mến ta được thừa hưởng sự thịnh vượng, rồi ta đổ đầy những châu báu cho họ.
4. Đức Giê-hô-va đã sở hữu ta từ lúc khởi đầu đường lối của Ngài, trước cả những công trình của Ngài. 23. Ta đã được thiết lập từ trước vô cùng – từ nguyên thủy, trước khi có địa cầu. 24. Ta đã có từ lúc chưa có các vực sâu, khi chưa có những nguồn nước dẫy đầy. 25. Trước khi các núi, trước khi các đồi được ổn định, đã có ta. 26. Trước khi Ngài dựng nên trái đất và ruộng đồng, trước khi có bụi đất trên thế gian, 27. ta đã có khi Ngài vững lập các tầng trời, khi Ngài vẽ một vòng tròn trên mặt vực thẳm, 28. khi Ngài đặt mây trời trên cao, lúc Ngài ban năng lực cho những nguồn nước từ các vực thẳm, 29. khi Ngài ấn định giới hạn cho đại dương để nước không vượt qua mệnh lệnh của Ngài, lúc Ngài đánh dấu những nền tảng của trái đất, 30. thì ta là người thợ cả ở bên cạnh Ngài. Ngày này qua ngày khác, ta là sở thích của Ngài, luôn vui vẻ trước mặt Ngài. 31. Ta vui với thế giới có người ở của Ngài, và yêu thích các con của loài người.
5. Vì vậy bây giờ, các con ơi, hãy nghe ta! Phước cho người nào tuân giữ những đường lối của ta. 33. Hãy nghe sự giáo huấn và hãy khôn ngoan. Đừng xem thường nó. 34. Phước cho người nào lắng nghe ta, ngày này qua ngày khác chờ đợi nơi cổng của ta bên các trụ cửa của ta; 35. bởi vì ai tìm được ta là tìm được sự sống, và nhận lãnh ân huệ của Đức Giê-hô-va. 36. Nhưng ai xúc phạm ta thì làm hại linh hồn của mình. Tất cả những kẻ ghét ta yêu mến sự chết.”

 

9

1. Không phải sự khôn ngoan đã kêu gọi, và sự thông sáng đã lên tiếng hay sao? 2. Nàng đứng trên các đỉnh cao, bên cạnh những con đường, tại các giao lộ, 3. gần bên cổng, tại con đường vào thành, tại lối vào các cửa, nàng đang kêu vang:
2. “Hỡi nhân loại! Ta kêu gọi các ngươi. Tiếng gọi của ta hướng về con cái loài người! 5. Hỡi những người ngây thơ, hãy suy xét! Hỡi những kẻ ngu dại, hãy khôn ngoan! Hãy có lòng khôn ngoan! 6. Hãy lắng nghe những điều cao quý ta sẽ nói, môi của ta sẽ thốt ra những điều ngay thẳng. 7. Bởi vì miệng ta sẽ truyền ra chân lý, và môi của ta ghê tởm sự gian tà. 8. Tất cả những lời của miệng ta là công chính, không có gì lươn lẹo hoặc gian tà. 9. Tất cả đều rõ ràng cho người hiểu biết, và đúng đắn cho người tìm kiếm tri thức. 10. Hãy nhận lấy sự giáo huấn của ta thay vì bạc, và tiếp nhận tri thức hơn là vàng ròng. 11. Bởi vì sự khôn ngoan quý hơn châu ngọc, mọi báu vật đều không thể so sánh với nàng.
3. Ta, là sự khôn ngoan, đang sống với sự khôn khéo, đang sở hữu tri thức và sự suy xét. 13. Sự kính sợ Đức Giê-hô-va là ghét điều ác. Ta ghét sự kiêu căng, ngạo mạn, đường lối gian ác, và miệng gian tà. 14. Sự cố vấn là của ta; ta hiểu biết tri thức sâu nhiệm; và ta sở hữu quyền lực. 15. Nhờ ta, các vua trị vì, những người cầm quyền ban hành luật pháp công bình. 16. Nhờ ta, các lãnh đạo và những quý tộc cai trị. Tất cả đang phân xử cả trái đất. 17. Ta yêu mến những người yêu mến ta; ai chuyên tâm tìm kiếm ta sẽ tìm được ta. 18. Sự giàu có và danh vọng, sự thịnh vượng lâu dài và công chính đều ở với ta. 19. Kết quả của ta tốt hơn vàng. Phải! Hơn cả vàng ròng. Hoa lợi của ta quý giá hơn bạc tuyển chọn. 20. Ta bước đi trong đường công chính, giữa những lối công bình, 21. để ban cho những người yêu mến ta được thừa hưởng sự thịnh vượng, rồi ta đổ đầy những châu báu cho họ.
4. Đức Giê-hô-va đã sở hữu ta từ lúc khởi đầu đường lối của Ngài, trước cả những công trình của Ngài. 23. Ta đã được thiết lập từ trước vô cùng – từ nguyên thủy, trước khi có địa cầu. 24. Ta đã có từ lúc chưa có các vực sâu, khi chưa có những nguồn nước dẫy đầy. 25. Trước khi các núi, trước khi các đồi được ổn định, đã có ta. 26. Trước khi Ngài dựng nên trái đất và ruộng đồng, trước khi có bụi đất trên thế gian, 27. ta đã có khi Ngài vững lập các tầng trời, khi Ngài vẽ một vòng tròn trên mặt vực thẳm, 28. khi Ngài đặt mây trời trên cao, lúc Ngài ban năng lực cho những nguồn nước từ các vực thẳm, 29. khi Ngài ấn định giới hạn cho đại dương để nước không vượt qua mệnh lệnh của Ngài, lúc Ngài đánh dấu những nền tảng của trái đất, 30. thì ta là người thợ cả ở bên cạnh Ngài. Ngày này qua ngày khác, ta là sở thích của Ngài, luôn vui vẻ trước mặt Ngài. 31. Ta vui với thế giới có người ở của Ngài, và yêu thích các con của loài người.
5. Vì vậy bây giờ, các con ơi, hãy nghe ta! Phước cho người nào tuân giữ những đường lối của ta. 33. Hãy nghe sự giáo huấn và hãy khôn ngoan. Đừng xem thường nó. 34. Phước cho người nào lắng nghe ta, ngày này qua ngày khác chờ đợi nơi cổng của ta bên các trụ cửa của ta; 35. bởi vì ai tìm được ta là tìm được sự sống, và nhận lãnh ân huệ của Đức Giê-hô-va. 36. Nhưng ai xúc phạm ta thì làm hại linh hồn của mình. Tất cả những kẻ ghét ta yêu mến sự chết.”

 

10

Các châm ngôn của Sa-lô-môn

1. Con khôn ngoan làm cha vui, nhưng con ngu dại khiến mẹ buồn.
2. Của cải phi nghĩa không ích lợi gì, nhưng sự công chính giải cứu khỏi sự chết.
3. Đức Giê-hô-va không để cho linh hồn của người công chính phải đói, nhưng Ngài loại bỏ tham vọng của kẻ gian tà.
4. Tay của người lười biếng khiến cho người bị nghèo khó, còn tay của người siêng năng làm cho người giàu có.
5. Người thâu trữ trong mùa hè là đứa con của sự khôn ngoan, nhưng kẻ ngủ vùi trong mùa gặt là con của sự sỉ nhục.
6. Sự công chính của những người chính trực sẽ giải thoát họ, nhưng lòng tham muốn khiến kẻ bất trung bị vướng.
7. Tưởng nhớ đến người công chính là một phước hạnh, nhưng tên của kẻ gian ác sẽ mục nát.
8. Người có lòng khôn ngoan đón nhận những lời răn dạy vào lòng, nhưng lời nói của kẻ ngu dại sẽ gây tổn hại.
9. Người nào bước đi trong sự liêm khiết sẽ bước đi trong sự an toàn, nhưng người có đường lối gian tà sẽ bị phát giác.
10. Kẻ nháy mắt ra hiệu gây sầu não; lời nói của kẻ dại sẽ gây tổn hại.
11. Miệng của người công chính là nguồn sự sống, nhưng miệng của kẻ gian ác che giấu bạo tàn.
12. Sự thù ghét sinh ra tranh cãi, nhưng tình yêu khỏa lấp mọi tội lỗi.
13. Sự khôn ngoan được tìm thấy trên môi của người hiểu biết, nhưng roi vọt dành cho lưng của kẻ thiếu suy nghĩ.
14. Những người khôn ngoan tích lũy tri thức, nhưng miệng của kẻ ngu dại đưa sự hủy hoại đến gần.
15. Tài sản là thành trì vững mạnh của người giàu có, nhưng sự nghèo khó là sự hủy hoại của người nghèo khổ.
16. Công lao của người công chính là đời sống, còn hoa lợi của kẻ gian ác là hình phạt dành cho tội lỗi.
17. Người vâng giữ các giáo huấn, đi theo đường của sự sống; nhưng kẻ khước từ sự sửa phạt, sẽ bị lầm lạc.
18. Người che giấu sự thù ghét có môi giả dối, kẻ loan tin đồn là kẻ dại dột.
19. Kẻ lắm lời sẽ không thiếu lỗi lầm, nhưng người khôn ngoan thì cầm giữ môi của mình.
20. Lưỡi của người công chính giống như bạc được tuyển chọn, còn lòng của kẻ gian ác chẳng đáng giá gì.
21. Môi của người công chính nuôi dưỡng nhiều người, nhưng những kẻ ngu dại chết vì thiếu trí hiểu.
22. Phước lành của Đức Giê-hô-va làm cho giàu có, và Ngài không thêm vào đó sự phiền muộn.
23. Kẻ ngu dại vui thích làm chuyện gian ác, nhưng người hiểu biết vui thích sự khôn ngoan.
24. Điều kẻ ác lo sợ sẽ xảy ra cho nó, còn điều người công chính ao ước sẽ được ban cho.
25. Khi giông tố thổi qua, kẻ ác sẽ không còn nữa, nhưng nền móng của người công chính còn đời đời.
26. Như giấm đối với răng, như khói đối với mắt, kẻ lười biếng đối với người sai khiến nó cũng như vậy.
27. Sự kính sợ Đức Giê-hô-va gia tăng ngày tháng, nhưng tuổi đời của kẻ ác sẽ bị thu ngắn.
28. Hy vọng của người công chính đem đến niềm vui, nhưng kỳ vọng của kẻ ác sẽ tiêu tàn.
29. Đường lối Đức Giê-hô-va là thành trì bảo vệ người ngay thẳng, nhưng là sự hủy diệt cho những kẻ làm ác.
30. Người công chính sẽ không bao giờ bị lay chuyển, nhưng kẻ gian ác sẽ không còn sống trên đất.
31. Miệng của người công chính đem đến sự khôn ngoan, nhưng lưỡi của kẻ gian tà sẽ bị cắt bỏ.
32. Môi của người công chính biết điều gì được chấp nhận, nhưng miệng của kẻ ác chỉ biết sự gian tà.

 

11

1. Đức Giê-hô-va ghê tởm cái cân gian dối, nhưng Ngài hài lòng với quả cân đúng.
2. Lúc kiêu ngạo đến, nhục nhã cũng đến, nhưng sự khiêm nhường thì đi cùng với sự khôn ngoan.
3. Sự liêm chính của người ngay thẳng sẽ dẫn dắt họ, nhưng sự gian tà của kẻ xảo trá sẽ hủy diệt họ.
4. Giàu có không ích lợi gì trong ngày thịnh nộ, nhưng sự công chính giải cứu khỏi sự chết.
5. Sự công chính của người chính trực sẽ giữ họ trong đường ngay nẻo chánh, nhưng kẻ ác sẽ sa bại bởi chính sự gian ác của mình.
6. Sự công chính của người ngay thẳng giải cứu người, nhưng kẻ xảo trá bị mắc bẫy bởi lòng tham của mình.
7. Khi chết điều mong đợi của kẻ ác sẽ tiêu tan, và niềm hy vọng của những kẻ gây rối loạn cũng tiêu tan.
8. Người công chính được cứu khỏi hoạn nạn, nhưng hoạn nạn xảy đến với kẻ gian ác.
9. Kẻ vô đạo dùng môi miệng làm hại người lân cận, nhưng người công chính được giải cứu nhờ hiểu biết.
10. Khi người công chính thịnh vượng, thành phố vui vẻ, khi kẻ ác bị hủy diệt, thành phố reo mừng.
11. Nhờ phước lành của người ngay thẳng một thành phố được tôn cao, nhưng vì miệng của kẻ ác mà nó bị tan nát.
12. Người thiếu hiểu biết khinh miệt người lân cận mình, nhưng người hiểu biết thì im lặng.
13. Kẻ thèo lẻo đi ra tiết lộ điều thầm kín, nhưng người có tâm hồn đáng tin cậy thì giữ kín vấn đề.
14. Một dân tộc sẽ sụp đổ vì không có đường hướng, nhưng nhờ nhiều cố vấn mà có được an toàn.
15. Ai bảo lãnh cho người xa lạ sẽ mang họa, nhưng ai ghét việc bảo lãnh sẽ được an toàn.
16. Người đàn bà nhân hậu được tôn trọng, còn người đàn ông mạnh mẽ sẽ được giàu sang.
17. Người nhân từ làm lợi cho linh hồn của mình, nhưng kẻ hung dữ là tự hại bản thân.
18. Kẻ ác làm việc gian dối, nhưng người gieo sự công chính chắc chắn sẽ được phần thưởng.
19. Người công chính sẽ sống, nhưng kẻ theo đuổi việc ác sẽ đem đến cái chết cho chính mình.
20. Đức Giê-hô-va ghê tởm những kẻ có lòng gian tà, nhưng Ngài vui thích những người có đường lối trọn vẹn.
21. Chắc chắn kẻ ác không tránh khỏi bị trừng phạt, nhưng dòng dõi người công chính sẽ được giải cứu.
22. Một vòng vàng đeo nơi mũi heo thể nào, thì một phụ nữ xinh đẹp nhưng thiếu khôn khéo cũng như vậy.
23. Điều ao ước của người công chính chỉ là điều tốt lành, nhưng sự mong chờ của kẻ ác chỉ là sự cuồng nộ.
24. Có người rải của cải mình ra, nhưng lại được nhiều hơn; nhưng cũng có người giữ lại không theo sự công bằng, thì dẫn đến sự nghèo thiếu.
25. Người rộng rãi sẽ được giàu có; ai cho người khác uống nước sẽ được nước uống.
26. Dân chúng nguyền rủa kẻ đầu cơ lúa gạo, nhưng chúc phước cho người bán nó ra.
27. Ai sốt sắng tìm kiếm điều thiện sẽ gặp ân huệ, nhưng ai đeo đuổi điều ác, thì nó sẽ đến với mình.
28. Người nào tin cậy nơi của cải mình sẽ bị sa bại, nhưng người công chính sẽ phát triển như cành lá xanh tươi.
29. Ai quấy rối gia đình của mình sẽ thừa hưởng gió, còn kẻ điên dại phải làm nô lệ cho người có lòng khôn ngoan.
30. Kết quả của người công chính là cây sự sống; ai chinh phục được linh hồn là người khôn ngoan.
31. Nếu người công chính sẽ được báo đáp ngay trên đất này, thì kẻ gian ác và tội lỗi sẽ còn bị báo trả nhiều hơn thế nữa.

 

12

1. Người nào yêu sự giáo huấn, yêu tri thức; ai ghét sự sửa phạt là kẻ ngu dại.
2. Người tốt sẽ được ân sủng từ Đức Giê-hô-va, nhưng Ngài buộc tội kẻ cố tình làm điều ác.
3. Con người không thể nhờ vào sự gian ác mà được đứng vững, nhưng cội rễ của người công chính thì không bị lay chuyển.
4. Người vợ đức hạnh là mão miện cho chồng của mình, nhưng nếu nàng gây sỉ nhục thì giống như sự mục nát trong xương cốt của chồng.
5. Tư tưởng của người công chính là điều ngay lẽ phải, nhưng âm mưu của kẻ ác là sự lọc lừa.
6. Lời của kẻ ác rình rập làm đổ máu, nhưng miệng của người ngay thẳng giải cứu người.
7. Kẻ gian ác bị đánh đổ rồi không còn nữa, nhưng nhà người công chính vẫn đứng vững.
8. Một người được khen ngợi nhờ khôn ngoan, nhưng người có lòng gian tà sẽ bị khinh miệt.
9. Làm một người tầm thường mà có kẻ phục vụ, còn hơn là một người tự cho mình là quan trọng mà không có thức ăn.
10. Người công chính biết chăm sóc sự sống của súc vật của mình, còn sự xót thương của kẻ gian ác chỉ là sự tàn bạo.
11. Người nào canh tác đất đai của mình sẽ dư thừa thực phẩm, còn kẻ theo đuổi chuyện viển vông là kẻ thiếu trí hiểu.
12. Kẻ gian ác thèm muốn điều kẻ độc ác chiếm đoạt, nhưng cội rễ của người công chính thì sinh bông trái.
13. Kẻ gian ác mắc bẫy vì cái môi tội lỗi của nó, nhưng người công chính thì thoát khỏi tai họa.
14. Một người được đầy đủ điều tốt lành nhờ kết quả của miệng mình, người ta sẽ được nhận lại kết quả từ công việc của tay mình.
15. Đường lối của kẻ ngu dại tự cho là đúng theo mắt của hắn, nhưng người khôn ngoan thì lắng nghe lời khuyên.
16. Kẻ ngu dại bộc lộ sự tức giận ngay lập tức, nhưng người khôn ngoan che giấu sự sỉ nhục.
17. Người chứng thật nói những lời xác thật, kẻ chứng gian nói những chuyện dối gian.
18. Có người nói như gươm đâm, nhưng lưỡi của người khôn ngoan thì chữa lành.
19. Môi chân thật sẽ còn mãi, nhưng lưỡi dối trá chỉ tồn tại một thời gian.
20. Sự dối trá ở trong lòng của kẻ mưu tính chuyện gian ác, nhưng lòng của người hòa giải có niềm vui.
21. Dầu với cách nào, hoạn nạn cũng không thắng hơn người công chính, nhưng tai họa tràn ngập trên kẻ gian ác.
22. Môi dối trá là sự gớm ghiếc cho Đức Giê-hô-va, nhưng những người hành động chân thật làm hài lòng Ngài.
23. Người khôn khéo che giấu điều mình hiểu biết, nhưng lòng của những kẻ dại thì bộc lộ sự ngu xuẩn.
24. Tay của người siêng năng sẽ chỉ huy, nhưng kẻ lười biếng sẽ phải lao dịch.
25. Nỗi lo lắng làm cho lòng trĩu nặng, nhưng một lời lành làm cho phấn chấn.
26. Người công chính dẫn lối cho các bạn của mình, nhưng kẻ gian tà làm cho lầm lạc.
27. Kẻ lười biếng không nướng thịt đã săn được, nhưng người siêng năng thì trân quý điều mình có.
28. Trên đường công chính có sự sống, và trên lối của nó không có sự chết.

 

 

13

1. Con khôn ngoan lắng nghe hướng dẫn của cha mình, nhưng kẻ nhạo báng không chịu nghe lời quở trách.
2. Nhờ kết quả từ miệng của mình, một người sẽ được chu cấp điều tốt lành, nhưng linh hồn của kẻ bội tín thì đón nhận điều tệ hại.
3. Ai giữ miệng của mình thì bảo tồn mạng sống, nhưng kẻ hở môi chuốc lấy sự hủy hoại.
4. Linh hồn của kẻ lười biếng ước muốn nhưng chẳng được gì, còn linh hồn của người siêng năng thì được phong phú.
5. Người công chính ghét lời dối trá, nhưng kẻ gian ác làm điều ô uế và sỉ nhục.
6. Sự công chính gìn giữ đường lối của người ngay thẳng, nhưng sự gian ác hủy hoại kẻ có tội.
7. Có người làm ra vẻ giàu nhưng không có gì cả, có người làm ra vẻ nghèo nhưng lại rất giàu.
8. Tiền chuộc mạng của một người là sự giàu có của người đó, nhưng người nghèo thì không sợ bị hăm dọa.
9. Ánh sáng của người công chính là niềm vui, nhưng đèn của kẻ gian ác thì bị tắt lụi.
10. Tính kiêu ngạo không đem đến điều gì ngoại trừ sự cãi cọ, nhưng sự khôn ngoan đến với những người biết lắng nghe lời khuyên.
11. Sự giàu có bất chính sẽ tan biến, nhưng người cần cù thu góp thì sẽ gia tăng.
12. Hy vọng bị trì hoãn làm cho lòng sầu đau, nhưng ước mơ được thành tựu là cây của sự sống.
13. Người khinh thường lời giáo huấn sẽ bị hủy diệt, nhưng người kính sợ điều răn sẽ được thưởng.
14. Giáo huấn khôn ngoan là nguồn mạch của sự sống, giúp người ta tránh khỏi những cạm bẫy của sự chết.
15. Lương tri đem lại sự quý mến, nhưng đường lối của kẻ bất trung thì bất tận.
16. Người thông sáng hành động khôn ngoan, nhưng kẻ ngu xuẩn phô bày sự ngu dại.
17. Sứ giả gian ác rơi vào tai họa, nhưng đại sứ chân chính mang đến sự chữa lành.
18. Ai bỏ qua lời khuyên dạy sẽ bị nghèo khổ và sỉ nhục, nhưng ai đón nhận lời quở trách sẽ được tôn trọng.
19. Mơ ước được thành tựu làm khoan khoái tâm hồn, lìa bỏ sự gian ác là điều kẻ điên dại gớm ghê.
20. Người nào đi với người khôn ngoan sẽ khôn ngoan, nhưng ai làm bạn với kẻ ngu dại sẽ bị tổn hại.
21. Bất hạnh theo đuổi những người có tội, nhưng người công chính sẽ được trả bằng tốt đẹp.
22. Người tốt để lại gia sản cho con cháu, còn sự giàu có của kẻ có tội thì để dành cho người công chính.
23. Đất đai của người nghèo sản xuát nhiều lương thực, nhưng bị cướp sạch vì sự bất công.
24. Ai kiêng cữ roi vọt là ghét con mình, nhưng ai thương con thì vội vàng sửa dạy nó.
25. Người công chính ăn uống thỏa lòng, nhưng bụng của kẻ ác sẽ thiếu thốn.

 

14

1. Người nữ khôn ngoan xây dựng nhà của mình, nhưng người ngu dại dùng tay nàng phá hủy nó.
2. Người sống ngay thẳng kính sợ Đức Giê-hô-va, kẻ sống gian trá thì khinh thường Ngài.
3. Lời ngạo mạn từ miệng của kẻ dại đem lại roi vọt, nhưng môi của người khôn ngoan thì bảo vệ người.
4. Nơi nào không có bò thì máng cỏ trống không, nhưng hoa lợi gia tăng bội phần nhờ sức mạnh của bò đực.
5. Nhân chứng thành thật không gian dối, nhưng nhân chứng giả thốt ra sự dối trá.
6. Kẻ nhạo báng tìm khôn ngoan mà không gặp, nhưng người hiểu biết dễ dàng gặp tri thức.
7. Hãy tránh xa kẻ dại vì con không học được tri thức nơi môi của nó.
8. Sự khôn ngoan của người khôn khéo là hiểu biết đường lối của mình, sự ngu xuẩn của kẻ ngu dại là sự lừa gạt.
9. Kẻ ngu dại đùa cợt với tội lỗi, nhưng ân huệ ở giữa những người.
10. Nỗi cay đắng của tấm lòng chỉ có lòng mình biết, và niềm vui trong tâm không thể chia sẻ được với người ngoài.
11. Nhà của kẻ gian ác sẽ bị hủy hoại, nhưng trại người ngay thẳng sẽ hưng thịnh.
12. Có một con đường dường như chính đáng cho loài người, nhưng cuối cùng dẫn đến sự chết.
13. Trong lúc cười cợt, lòng vẫn đau buồn, kết cuộc của cuộc vui là sự sầu khổ.
14. Lòng của kẻ gian tà sẽ bị báo trả theo đường lối của hắn, nhưng người lương thiện nhận phần thưởng theo công việc của mình.
15. Người đơn sơ tin hết mọi điều, nhưng người khôn ngoan xem xét những bước đi của mình.
16. Người khôn ngoan ghê sợ và xa lánh điều ác, nhưng kẻ ngu dại thì liều lĩnh và bất cẩn.
17. Người nóng vội hành động điên dại, và kẻ âm mưu điều ác sẽ bị thù ghét.
18. Kẻ đơn sơ thừa hưởng sự ngu xuẩn, nhưng người khôn ngoan được mão miện tri thức.
19. Kẻ xấu phải sấp mình trước mặt người tốt, kẻ gian ác phải chầu chực trước cổng của người ngay lành.
20. Một người nghèo, ngay cả người láng giềng cũng ghét; nhưng người giàu thì có nhiều người yêu thương.
21. Người nào khinh người lân cận là người phạm tội, nhưng ai thương xót người nghèo, thì phước phước cho người đó.
22. Kẻ mưu toan làm ác lại không bị lầm lạc hay sao? Nhưng người định làm điều thiện sẽ được thương xót và chân thật.
23. Mọi lao động đều đem lại lợi ích, nhưng lời nói suông chỉ mang lại nghèo nàn.
24. Mão miện của người khôn ngoan là sự giàu có của họ, nhưng sự ngu xuẩn của kẻ dại vẫn là sự dại dột.
25. Một nhân chứng thành thật cứu nhiều sinh mạng, nhưng kẻ dối gạt nói những điều dối trá.
26. Người kính sợ Đức Giê-hô-va có nơi nương cậy vững chắc, con cái của người sẽ được một nơi nương náu.
27. Sự kính sợ Đức Giê-hô-va là nguồn sự sống, giúp con người tránh khỏi cạm bẫy sự chết.
28. Dân chúng đông đảo là vinh quang của vua, thiếu dân, kẻ cai trị sụp đổ.
29. Người chậm nóng giận là người thông hiểu, nhưng kẻ có tinh thần nóng nảy phô ra sự điên rồ.
30. Lòng bình an đem sinh lực cho thân xác, nhưng sự ghen ghét làm xương cốt mục nát.
31. Ai áp bức người nghèo là làm nhục Ðấng Tạo Hóa mình, ai thương xót người thiếu thốn là tôn kính Ngài.
32. Kẻ ác bị xua đuổi vì việc ác, nhưng người ngay lành có chỗ nương thân lúc qua đời.
33. Sự khôn ngoan an nghỉ trong lòng của người hiểu biết, còn điều gì ở bên trong của kẻ ngu dại thì lại lộ ra.
34. Sự công chính tôn cao một quốc gia, nhưng tội lỗi gây sỉ nhục cho bất cứ dân tộc nào.
35. Ân huệ của vua được ban cho người phục vụ khôn ngoan, nhưng cơn thạnh nộ dành cho kẻ nào gây sỉ nhục.

 

15

1. Lời đáp dịu dàng làm nguôi phẫn nộ, nhưng lời nói sỗ sàng làm tức giận gia tăng.
2. Lưỡi của người khôn ngoan truyền đạt những sự am hiểu tốt lành, nhưng miệng của kẻ ngu dại tuôn ra sự ngu xuẩn.
3. Mắt của Đức Giê-hô-va ở khắp mọi nơi quan sát kẻ gian ác cùng người lương thiện.
4. Lưỡi hiền lành là cây sự sống, nhưng lưỡi gian tà làm tan nát tâm linh.
5. Kẻ ngu dại khinh sự giáo huấn của cha mình, nhưng người đón nhận sự sửa phạt là người khôn ngoan.
6. Nhà của người công chính có nhiều điều quý giá, nhưng thu nhập của kẻ ác chỉ đem lại rắc rối.
7. Môi của người khôn ngoan tuôn ra tri thức, nhưng lòng của kẻ ngu dại thì không được như vậy.
8. Sinh tế của người gian ác thật ghê tởm đối với Đức Giê-hô-va, nhưng lời cầu nguyện của người ngay thẳng là niềm vui của Ngài.
9. Đường lối của người gian ác thật ghê tởm cho Đức Giê-hô-va, nhưng Ngài yêu mến người đeo đuổi sự công chính.
10. Hình phạt nặng nề dành cho kẻ bỏ đường ngay thẳng – Ai ghét lời khuyên răn sẽ bị tiêu diệt.
11. Âm phủ và chốn hủy diệt còn phơi bày trước mặt Đức Giê-hô-va, huống chi là lòng dạ của con người.
12. Kẻ nhạo báng không thích người quở trách mình, hắn không muốn đến với những người khôn ngoan.
13. Tấm lòng vui mừng làm cho vẻ mặt hân hoan, nhưng tấm lòng buồn bã làm cho tinh thần suy sụp.
14. Lòng của người hiểu biết tìm kiếm tri thức, nhưng miệng của những kẻ ngu dại gặm nhắm sự rồ dại.
15. Đối với người khốn khổ, mỗi ngày đều là hoạn nạn; đối với người có lòng vui mừng, thì như luôn luôn được dự yến tiệc
16. Thà có ít của cải mà kính sợ Đức Giê-hô-va, còn hơn là có thật nhiều của cải mà bối rối kèm theo.
17. Thà ăn rau tại nơi có tình yêu thương, còn hơn là ăn bò mập tại nơi có sự thù ghét.
18. Kẻ nóng tính gây xung đột, nhưng người chậm giận làm nguôi sự tranh cãi.
19. Đường lối của kẻ lười biếng giống như một hàng rào gai, nhưng đường lối của người ngay thẳng giống như một xa lộ.
20. Con khôn ngoan làm cho cha vui, nhưng người dại dột khinh rẻ mẹ của mình.
21. Người thiếu hiểu biết vui thích chuyện rồ dại, nhưng người hiểu biết bước đi ngay thẳng.
22. Kế hoạch không thành vì thiếu tham vấn, nhưng nó được thành tựu nhờ nhiều cố vấn.
23. Một người có niềm vui nhờ miệng biết đối đáp. Một lời nói đúng lúc thật tốt đẹp dường nào.
24. Con đường sự sống dẫn người khôn đi lên, để giữ cho người tránh khỏi cõi chết ở bên dưới.
25. Đức Giê-hô-va sẽ phá hủy nhà của kẻ kiêu ngạo, nhưng Ngài giữ vững ranh giới của người góa bụa.
26. Tư tưởng gian ác là điều ghê tởm đối với Đức Giê-hô-va, nhưng Ngài hài lòng về lời thanh sạch.
27. Kẻ tham lợi bất nghĩa chuốc lấy tai họa cho nhà của mình, nhưng người ghét của hối lộ sẽ sống.
28. Lòng của người công chính suy gẫm cách trả lời, nhưng miệng của kẻ gian ác thì tuôn ra điều độc ác.
29. Đức Giê-hô-va xa cách kẻ gian ác, nhưng lắng nghe lời cầu nguyện của người công chính.
30. Mắt rực sáng thể hiện một tấm lòng đang vui; tin tức tốt lành làm xương cốt khỏe mạnh.
31. Người nào để tai lắng nghe lời quở trách của sự sống sẽ được ở giữa những người khôn ngoan.
32. Người nào khước từ lời khuyên dạy là xem thường mạng sống của mình, nhưng ai chịu nghe lời khuyên bảo sẽ nhận được thông sáng.
33. Hướng dẵn kính sợ Đức Giê-hô-va là điều khôn ngoan. Sự khiêm nhường đi trước sự tôn trọng.

 

16

1. Những hoạch định đến từ lòng người, nhưng sự đáp lời của lưỡi đến từ Đức Giê-hô-va.
2. Tất cả những đường lối của một người đều trong sạch theo mắt của người đó, nhưng Đức Giê-hô-va cân nhắc tấm lòng.
3. Hãy ký thác công việc của bạn cho Đức Giê-hô-va thì những kế hoạch của bạn sẽ được thành tựu.
4. Đức Giê-hô-va đã tạo dựng mọi vật có mục đích, ngay cả kẻ ác cũng là để dành cho ngày tai họa.
5. Đức Giê-hô-va gớm ghiếc những kẻ kiêu ngạo trong lòng, chắc chắn chúng sẽ không tránh khỏi bị hình phạt
6. Nhờ tình thương và chân lý, tội lỗi được chuộc; nhờ kính sợ Đức Giê-hô-va, người ta tránh khỏi điều ác.
7. Khi Đức Giê-hô-va hài lòng về đường lối của người nào, Ngài khiến kẻ thù hòa thuận với người đó.
8. Thà ít của mà công chính, còn hơn có nhiều hoa lợi mà bất công.
9. Lòng người hoạch định đường lối của mình, nhưng Giê-hô-va hướng dẫn những bước của người.
10. Khi môi của vua đã phán những lời được soi dẫn thiên thượng thì của miệng của vua không thể nào ban ra một phán quyết gian ác.
11. Những cán cân và bàn cân chính xác thuộc về Đức Giê-hô-va, tất cả những trái cân trong bao là công việc của Ngài.
12. Thật ghê tởm khi vua tham dự vào chuyện gian tà, bởi vì ngôi vua được lập lên để thi hành sự công chính.
13. Môi miệng công chính khiến các vua hài lòng – Các vua yêu thích người nói những lời ngay thẳng.
14. Cơn thịnh nộ của vua giống như sứ giả của sự chết, nhưng người khôn ngoan làm nó nguôi đi.
15. Sắc mặt ngời sáng của vua tỏa ra sự sống – Ân huệ của vua giống như mây đem lại mưa xuân.
16. Được sự khôn ngoan thì quý hơn vàng ròng, được sự thông sáng thì quý hơn được bạc
17. Đường lối của người ngay thẳng là tránh xa điều ác, ai canh giữ đường lối của mình là giữ linh hồn mình.
18. Sự kiêu căng đi trước sự bại hoại; thái độ tự phụ đi trước sự sa ngã.
19. Thà sống khiêm nhường với những người thấp hèn, hơn là chia của cướp với kẻ kiêu ngạo.
20. Người am hiểu đạo lý tìm được sự tốt lành; ai tin cậy nơi Đức Giê-hô-va thật có phước.
21. Khôn ngoan trong lòng được gọi là am tường; lời nói ngọt ngào làm gia tăng sự thuyết phục.
22. Sự khôn ngoan là nguồn sự sống cho ai sở hữu nó, nhưng sự ngu xuẩn là hình phạt cho những kẻ ngu dại.
23. Lòng của người khôn ngoan dạy dỗ miệng của mình và thêm sự học thức cho đôi môi của mình.
24. Lời nói ân hậu giống như tàng ong: Ngọt ngào cho tâm hồn và khỏe mạnh cho xương cốt.
25. Có một con đường dường như chính đáng cho loài người nhưng cuối cùng là con đường sự chết.
26. Người lao động làm việc cho chính mình, miệng của người thúc đẩy người.
27. Kẻ vô lại đào bới chuyện xấu, lời nói của hắn giống như lửa cháy lan tràn.
28. Kẻ kiếm chuyện gieo rắc sự dối trá – những lời thì thầm chia rẽ bạn bè.
29. Kẻ hung bạo dụ dỗ người lân cận của mình và dẫn người vào con đường không tốt.
30. Kẻ nháy mắt ra hiệu toan tính những chuyện gian tà – Người bĩu môi thực hiện chuyện không tốt.
31. Tóc bạc là mão miện vinh quang được tìm ra trên con đường của người công chính.
32. Người chậm nóng giận hơn người hùng mạnh, ai chế ngự được tinh thần của mình thì hơn cả người chinh phục một thành phố.
33. Thăm được rút ra từ trong vạt áo, nhưng mọi quyết định đều đến từ Đức Giê-hô-va.

 

17

1. Thà một miếng bánh khô mà hòa thuận, còn hơn có cả một căn nhà đầy thịt tế lễ mà lại xung đột với nhau.
2. Một đầy tớ khôn ngoan sẽ có quyền hơn là một đứa con trai gây sỉ nhục, và sẽ được thừa hưởng cơ nghiệp chung với các anh em.
3. Nồi để luyện bạc, lò để luyện vàng, nhưng Đức Giê-hô-va thử nghiệm tấm lòng.
4. Kẻ làm ác chìu theo môi của kẻ gian ác, kẻ nói dối lắng nghe lời của những kẻ hiểm độc.
5. Ai nhạo báng người nghèo, làm sỉ nhục Đấng Tạo Hóa của mình; kẻ vui mừng vì tai họa sẽ không tránh khỏi hình phạt.
6. Mão miện của người già là các cháu, vinh dự của các con là người cha của mình.
7. Lời nói cao đẹp không tương xứng cho kẻ ngu dại, môi nói dối đối với những người cao trọng lại càng tệ hơn.
8. Khi vật hối lộ được xem như một viên ngọc quí trong mắt của người nhận, thì mọi vấn đề dù xoay về hướng nào cũng hanh thông.
9. Người khỏa lấp tội lỗi tìm kiếm tình yêu, còn ai nhắc lại vấn đề thì phân rẽ bạn hữu.
10. Lời quở trách thấm sâu vào người hiểu biết hơn là một trăm roi đánh vào kẻ ngu dại.
11. Kẻ gian ác chỉ tìm kiếm sự phản loạn, cho nên một sứ giả hung bạo sẽ được sai đến để chống lại hắn.
12. Thà gặp gấu cái bị cướp con, còn hơn là gặp kẻ rồ dại trong sự điên cuồng của nó.
13. Kẻ nào lấy ác trả thiện, tai họa sẽ không bao giờ lìa khỏi nhà của người đó.
14. Khơi mào sự xung đột giống như tháo nước cho tuôn chảy, vì vậy hãy ngưng trước khi sự tranh cãi bắt đầu.
15. Người xưng kẻ ác là công chính và kẻ lên án người công chính, cả hai đều ghê tởm đối với Đức Giê-hô-va.
16. Chẳng ích lợi gì cho kẻ ngu dại cầm tiền trong tay để mua sự khôn ngoan trong khi nó không có lòng cho chuyện đó.
17. Bạn bè thì thương mến nhau luôn luôn, và anh em được sinh ra để giúp đỡ nhau lúc hoạn nạn.
18. Một người vội vàng trao tay cam kết bảo lãnh cho bạn của mình là người thiếu sâu sắc.
19. Ai thích tranh cãi thích chống đối, ai nâng ngạch cửa cho cao tìm kiếm sự gãy đổ.
20. Kẻ có lòng xảo trá không tìm được phước hạnh, và ai có lưỡi gian ngoa sẽ sa vào tai họa.
21. Ai sinh con ngu muội thì buồn phiền – làm cha của kẻ ngu dại không có niềm vui.
22. Lòng vui mừng giống như thuốc tốt, còn tinh thần suy sụp làm xương cốt khô héo.
23. Kẻ ác lén lút nhận hối lộ để làm sai lệch những đường lối công chính.
24. Mặt của người thông sáng hướng vào sự khôn ngoan, nhưng mắt của kẻ ngu dại hướng vào nơi tận cùng trái đất.
25. Con ngu dại là nỗi buồn cho cha và là nỗi cay đắng cho người đã sinh ra nó.
26. Trừng phạt người công chính hay đánh những người cao trọng vì lòng ngay thẳng của họ là không điều đúng.
27. Người gìn giữ lời nói là người hiểu biết người điềm tĩnh là người sáng suốt.
28. Biết im lặng dại cũng thành khôn; người biết kiềm chế môi của mình được xem là thông sáng.

 

18

1. Người nào tự cô lập, tìm kiếm dục vọng của riêng mình, người đó chống lại tất cả những lời khôn ngoan.
2. Người dại dột không thích sự thông sáng, nhưng thích bộc lộ lòng dạ của mình.
3. Khi sự gian ác đến, sự khinh miệt cũng đến; và sự sỉ nhục thì đồng hành với chuyện nhuốc nhơ.
4. Lời nói từ miệng một người giống như những dòng nước sâu thăm thẳm, còn nguồn của sự khôn ngoan thì như một dòng suối tuôn tràn.
5. Thiên vị kẻ ác, hay gạt bỏ sự công chính, trong lúc xét xử là điều không tốt.
6. Môi của kẻ ngu dại gây ra tranh cãi, và miệng của nó thì xúi giục chuyện đánh nhau.
7. Miệng của kẻ dại mang sự hủy hoại đến cho nó, và môi của nó là cạm bẫy cho linh hồn của nó.
8. Lời của kẻ mách lẻo giống như những thức ăn vặt vãnh rất ngon, chúng thấm sâu vào trong nội tạng.
9. Kẻ chểnh mảng trong công việc của mình chính là anh em của kẻ phá hoại.
10. Danh của Đức Giê-hô-va giống như một tháp canh kiên cố, người công chính chạy đến đó và được trú ẩn an toàn.
11. Tài sản của người giàu giống như một thành trì kiên cố, như một bức tường cao trong suy tưởng của người đó.
12. Tấm lòng tự cao đi trước sự suy bại của một con người, nhưng sự khiêm nhường đi trước sự tôn trọng.
13. Người nào trả lời trước khi nghe là người dại dột, sẽ bị xấu hổ.
14. Tinh thần của một người nâng đỡ người đó lúc bệnh hoạn, nhưng tinh thần đã suy sụp thì bằng cách nào có thể chịu đựng?
15. Lòng của người thông sáng thu thập kiến thức, và tai của người khôn ngoan tìm kiếm tri thức.
16. Tặng phẩm của một người mở đường cho người đó, đem người đó đến trước mặt những nhân vật quyền thế.
17. Ban đầu, lý lẽ trình bày có vẻ hợp lý cho đến khi nó bị chất vấn.
18. Bắt thăm chấm dứt việc tranh chấp, và phân rẽ những người hùng mạnh.
19. Lấy lòng một anh em đã bị tổn thương còn khó hơn là đánh chiếm một thành kiên cố, những chuyện tranh chấp giống như then chắn của một lâu đài.
20. Bụng được no nê là nhờ bông trái của miệng, hoa lợi của đôi môi làm cho một người được đầy đủ.
21. Sống hay chết là do quyền của lưỡi, ai yêu mến nó sẽ được hưởng kết quả của nó.
22. Ai tìm được một người vợ là tìm được một điều phước, và nhận lãnh ân huệ từ Đức Giê-hô-va.
23. Người nghèo thì khẩn khoản nài xin, nhưng người giàu thì trả lời thô lỗ.
24. Một người có nhiều bạn – nhưng rồi đỗ vỡ – tuy nhiên có một người bạn gắn bó gần gũi còn hơn cả anh em.

 

19

1. Nghèo mà sống chính trực thì tốt hơn là kẻ có môi gian tà và ngu dại.
2. Người có tấm lòng nhưng lại thiếu hiểu biết thì cũng không tốt. Người nào bước đi vội vàng sẽ không thấy được hết.
3. Sự ngu dại của một người làm cho đường lối của mình bị hư hỏng, và rồi lại trở lòng oán trách Đức Giê-hô-va.
4. Giàu có tạo thêm bè bạn, nghèo khổ bạn bè xa lánh.
5. Nhân chứng gian dối sẽ không khỏi bị trừng phạt, và kẻ nói dối sẽ không thoát được.
6. Nhiều người tìm kiếm ân huệ từ bậc quyền quý, nhưng ai cũng coi người tặng quà cho mình là bạn.
7. Ngay cả anh em của người nghèo cũng ghét người thì đâu có gì ngạc nhiên khi bạn bè xa lánh người, dầu cho người chạy theo nài nỉ, họ cũng chẳng nghe.
8. Ai có được sự khôn ngoan thì yêu mến linh hồn của mình. Người sở hữu sự thông sáng sẽ tìm kiếm điều tốt lành.
9. Nhân chứng gian dối sẽ không khỏi bị trừng phạt, và kẻ nói dối sẽ bị hủy diệt.
10. Sự xa hoa không tương xứng với kẻ ngu dại, kẻ tôi tớ mà cai trị người quyền quý lại càng không xứng hơn.
11. Sự thận trọng của một người khiến cho người chậm nóng giận, và vì danh dự của mình, cho nên đã bỏ qua sự xúc phạm.
12. Cơn giận của vua giống như sự gầm thét của một con sư tử, nhưng ân huệ của vua giống như sương mai đọng trên cỏ.
13. Con trai ngu dại làm tai hại cho cha; và một người vợ hay tranh cạnh giống như nước nhỏ giọt liên tục.
14. Nhà cửa và tài sản là sản nghiệp được thừa hưởng từ tổ phụ, nhưng một người vợ khôn ngoan thì đến từ Đức Giê-hô-va.
15. Sự lười biếng làm cho người ta mê ngủ, kẻ thụ động sẽ bị đói.
16. Người nào giữ điều răn, gìn giữ linh hồn của mình, nhưng ai cẩu thả trong cách cư xử thì sẽ chết.
17. Ai thương xót người nghèo tức là cho Đức Giê-hô-va vay mượn, Ngài sẽ đền đáp lại những gì người đã ban cho.
18. Hãy sửa phạt con trai của mình trong lúc còn hy vọng, nhưng đừng định tâm giết nó.
19. Người hay nổi giận sẽ bị trừng phạt, nếu con giải cứu nó, con sẽ phải làm trở lại.
20. Hãy nghe lời khuyên và đón nhận sự giáo huấn, để cuối cùng con được khôn ngoan.
21. Lòng người có nhiều hoạch định, nhưng chỉ có ý định của Đức Giê-hô-va mới được thành tựu.
22. Điều mà người ta kỳ vọng nơi một người là lòng trung thành; thà làm một người nghèo khổ còn hơn là làm kẻ dối trá.
23. Sự kính sợ Đức Giê-hô-va dẫn đến sự sống, được ở trong sự thỏa nguyện, và không gặp tai họa.
24. Kẻ biếng nhác âm thầm đặt tay vào đĩa, nhưng không đem nó lên miệng của mình.
25. Hãy đánh đòn kẻ nhạo báng thì kẻ đơn sơ sẽ học khôn; hãy quở trách người hiểu biết thì người sẽ học được tri thức.
26. Kẻ ngược đãi cha và xua đuổi mẹ là đứa con gây xấu hổ và mang đến sự sỉ nhục.
27. Con ơi, khi con không nghe những lời răn dạy thì con sẽ lầm lạc cách xa những lời của tri thức.
28. Kẻ làm chứng dối nhạo báng công lý, miệng của kẻ gian ác ăn nuốt tội lỗi.
29. Sự trừng phạt được dành cho kẻ nhạo báng, và roi vọt dành cho lưng của kẻ ngu dại.

 

 

20

1. Rượu nho khiến người ta nhạo báng, rượu mạnh khiến người ta sỗ sàng, ai để nó dẫn dụ thì không phải là người khôn ngoan.
2. Cơn giận của vua đáng sợ như sư tử đang gầm thét, ai chọc giận thì mất mạng sống của mình.
3. Một người tự trọng thì ngưng cãi cọ, bởi vì bất kỳ người dại dột nào cũng có thể gây chuyện tranh cãi.
4. Vì trong mùa đông người lười biếng không chịu cày, cho nên vào mùa gặt người đó sẽ xin xỏ mà không được gì.
5. Tư tưởng trong lòng người giống như những dòng nước sâu, nhưng một người thông sáng biết cách lấy ra từ nơi đó.
6. Nhiều người tuyên bố rằng mình trung thành, nhưng có ai tìm được một người thật đáng tin cậy?
7. Người công chính sống liêm khiết, phước cho con cháu biết đi theo người.
8. Vua ngồi trên ngôi để xét xử, đưa mắt phân tách và trừ khử mọi điều ác.
9. Ai có thể nói: “Tôi đã làm sạch lòng của mình và tôi tinh khiết khỏi tội lỗi?”
10. Cân lệch và đo thiếu, cả hai đều gớm ghiếc đối với Đức Giê-hô-va.
11. Ngay cả hành động của một đứa trẻ cũng bộc lộ rằng nó ngay thẳng hay trong sạch trong việc làm của nó.
12. Tai để nghe, mắt để thấy – Đức Giê-hô-va đã tạo ra cả hai.
13. Đừng mê ngủ, kẻo con trở nên nghèo khổ; hãy mở mắt của con, thì con sẽ được bánh thỏa thuê.
14. Người mua luôn nói: “Xấu, xấu!”, nhưng khi đi khỏi đó thì lại khen.
15. Có vàng, có nhiều ngọc, nhưng đôi môi tri thức mới là bửu vật quý giá.
16. Hãy giữ lại áo của kẻ bảo lãnh người xa lạ, hãy giữ nó bởi vì đó là vật cầm thế cho một gái điếm.
17. Bánh đạt được nhờ gian dối có vẻ ngọt với một người, nhưng kết cuộc miệng của người đó sẽ đầy sạn.
18. Nhờ bàn luận, các kế hoạch được vững lập; phải có mưu lược khôn ngoan, rồi mới công bố chiến tranh.
19. Kẻ mách lẻo đi tiết lộ việc thầm kín – Đừng giao du với kẻ quá hở môi.
20. Kẻ nào rủa sả cha mẹ, ngọn đèn của hắn sẽ tắt trong tối tăm mù mịt.
21. Gia tài được hưởng một cách hấp tấp lúc ban đầu, cuối cùng sẽ chẳng có phước hạnh gì.
22. Đừng nói: Ta sẽ báo trả điều ác! Hãy chờ đợi Đức Giê-hô-va, Ngài sẽ cứu con.
23. Quả cân sai lệch là điều ghê tởm đối với Đức Giê-hô-va, những cây cân không đúng thì không phải là điều tốt.
24. Mọi bước đi của con người đều thuộc về Đức Giê-hô-va, vì vậy làm thế nào con người có thể hiểu được đường lối của mình?
25. Kẻ hấp tấp khấn hứa vật thánh giống như bị mắc bẫy, cuối cùng phải suy xét lại những lời hứa nguyện.
26. Vua khôn ngoan sàng lọc kẻ gian ác, và cho bánh xe đập lúa cán trên chúng.
27. Tâm linh của con người là ngọn đèn của Đức Giê-hô-va, đang dò xét những nơi sâu thẳm trong lòng người.
28. Sự nhân từ và chân thật gìn giữ vị vua, và vua giữ vững ngôi của mình nhờ lòng nhân ái.
29. Sức lực là niềm kiêu hãnh của thanh niên, còn tóc bạc là sự hãnh diện của người già.
30. Đánh thì đau nhưng lau sạch điều ác – giống như roi vọt thấm vào nội tâm.

 

21

1. Lòng của vua giống như những dòng nước trong tay của Đức Giê-hô-va, Ngài nghiêng nó về phía nào tùy theo ý muốn của Ngài.
2. Tất cả đường lối của một người đều đúng theo quan điểm của người đó, nhưng Đức Giê-hô-va cân nhắc tấm lòng.
3. Thực hành sự công chính và công bằng thì đẹp lòng Đức Giê-hô-va hơn là dâng sinh tế.
4. Ánh mắt kiêu căng, tấm lòng kiêu ngạo, và việc vun xới những điều ác đều là tội lỗi.
5. Những kế hoạch của một người làm việc chuyên cần chắc chắn sẽ đem lại kết quả phong phú, nhưng tất cả những kẻ làm việc hấp tấp chắc chắn sẽ nghèo nàn.
6. Tài sản dùng lưỡi dối gạt để đạt được như một hơi thở thoáng qua của những người đang tìm sự chết.
7. Bạo lực của kẻ ác sẽ cuốn chúng nó đi, bởi vì chúng từ khước làm điều công chính.
8. Ðường lối của kẻ tội lỗi là lươn lẹo, nhưng của người trong sạch thì ngay thẳng.
9. Thà ở một góc trên mái nhà còn hơn là ở chung nhà với một người đàn bà hay tranh cạnh.
10. Tâm hồn của kẻ ác khao khát chuyện gian tà, mắt của nó không xót thương người lân cận của mình.
11. Khi kẻ nhạo báng bị hình phạt thì người khờ khạo sẽ khôn ra; khi người khôn ngoan được giáo huấn, người sẽ gia thêm tri thức.
12. Ðấng Công Chính xem xét nhà của kẻ ác, rồi hủy hoại kẻ ác vì sự gian ác của họ.
13. Ai bịt tai không nghe tiếng khẩn cầu của người nghèo khổ, thì người đó cũng sẽ kêu van và không được lắng nghe.
14. Quà tặng cách kín đáo sẽ làm nguôi cơn giận; nhận của hối lộ vào lòng thì thịnh nộ cũng yên.
15. Khi công lý được thi hành, đó là niềm vui cho người công chính, nhưng lại là sự kinh hoàng cho kẻ làm điều gian ác.
16. Người nào đi lạc khỏi con đường khôn ngoan thì sẽ hội nhập và nằm chung với những người chết.
17. Kẻ ham vui thú sẽ nghèo khổ, người mê rượu và dầu sẽ không thể giàu.
18. Kẻ gian ác là tiền chuộc mạng cho người công chính; kẻ bất chính phải chịu thế cho người công chính.
19. Thà ở tại một nơi vắng vẻ còn hơn là ở với một người đàn bà hay tranh cãi và nóng giận.
20. Châu báu và dầu ở trong nhà của người khôn ngoan, nhưng kẻ dại dột thì hoang phí chúng.
21. Người nào theo đuổi sự công chính và nhân từ, sẽ tìm được sự sống, công chính, và tôn trọng.
22. Người khôn ngoan tấn công thành trì của những kẻ mạnh và triệt hạ đồn lũy mà họ tin cậy.
23. Ai gìn giữ miệng lưỡi của mình là gìn giữ linh hồn của mình khỏi hoạn nạn.
24. Kiêu căng thì xấc xược, kiêu ngạo chính là tên của nó, nó cư xử cách ngạo mạn và kiêu hãnh.
25. Sự đam mê của kẻ lười biếng sẽ giết chết nó, bởi vì tay của nó không chịu làm việc.
26. Suốt ngày kẻ tham lam chỉ ham muốn, nhưng người công chính thì ban cho mà không cầm giữ lại.
27. Vật hiến tế của kẻ gian ác đã là một vật ghê tởm, hắn đem đến với một ý định gian tà thì lại càng kinh tởm là dường nào.
28. Kẻ làm chứng dối sẽ bị hủy diệt, nhưng người đáng nghe sẽ còn được nói mãi.
29. Kẻ ác dùng mặt mày chai đá, nhưng người ngay thẳng thì thiết lập đường lối của mình.
30. Không có sự khôn ngoan nào, không có sự thông sáng nào, không có mưu kế nào có thể chống lại Đức Giê-hô-va.
31. Ngựa được trang bị cho ngày chiến trận, nhưng chiến thắng thì thuộc về Đức Giê-hô-va.

 

22

1. Nên chọn danh tiếng hơn là sự giàu có, chọn ân huệ yêu thương hơn là bạc vàng.
2. Người giàu và người nghèo đều có một điểm chung: Đức Giê-hô-va đã dựng nên cả hai.
3. Người khôn ngoan thấy trước tai họa nên ẩn mình, nhưng kẻ khờ dại cứ đi tới và mang họa.
4. Phần thưởng cho sự khiêm nhường và kính sợ Đức Giê-hô-va là sự giàu có, tôn trọng và sinh mạng.
5. Trên đường của kẻ gian tà có những gai chông và cạm bẫy, người nào gìn giữ linh hồn của mình sẽ tránh xa chúng.
6. Hãy dạy cho trẻ thơ con đường nó phải theo, để khi nó già, nó cũng không lìa khỏi đó.
7. Người giàu cai trị người nghèo, người vay mượn làm tôi người cho mượn.
8. Kẻ gieo bất công chắc chắn sẽ gặt tai họa, vì cây roi thịnh nộ sẽ được thi hành.
9. Người nào có mắt nhân từ sẽ được phước, bởi vì người lấy bánh của mình giúp cho người nghèo.
10. Hãy đuổi kẻ nhạo báng đi thì sự tranh cãi sẽ chấm dứt, sự cãi cọ và sự lăng mạ cũng sẽ không còn.
11. Ai yêu mến tâm hồn trong sạch và có môi miệng ân hậu sẽ được kết bạn với vua.
12. Con mắt của Đức Giê-hô-va gìn giữ người hiểu biết, nhưng Ngài đánh đổ lời của kẻ bất trung.
13. Kẻ lười biếng nói: Có con sư tử ở ngoài đó! Tôi sẽ bị giết ở giữa đường.
14. Miệng của những phụ nữ thiếu đạo đức giống như một hố sâu, người nào bị Đức Giê-hô-va nguyền rủa sẽ rơi vào đó.
15. Sự dại dột trói buộc lòng của trẻ con, nhưng ngọn roi sửa dạy sẽ làm cho điều đó xa khỏi nó.
16. Kẻ nào áp bức người nghèo để làm giàu và ai giao nộp cho người giàu chắc chắn sẽ nghèo khổ.
17. Hãy nghiêng tai và lắng nghe những lời thông sáng. Hãy áp dụng những kiến thức của ta vào trong lòng của con. 18. Bởi vì nếu con gìn giữ nó trong lòng của con, và gắn chặt tất cả những điều đó trên môi của con, thì thật là vui thỏa. 19. Thật vậy, ngày nay ta đã dạy cho con những điều đó, để con đặt lòng tin cậy của con nơi Đức Giê-hô-va. 20. Không phải ta đã viết cho con những lời cao quý, những lời khuyên, cùng kiến thức hay sao? 21. Để ta có thể làm cho con biết chắc những lời của chân lý, để con lấy những lời của chân lý đối đáp lại với những người đã sai con.
18. Đừng bóc lột người nghèo bởi vì họ nghèo khó, và cũng đừng áp bức người bị đau khổ nơi cổng thành. 23. Bởi vì Đức Giê-hô-va sẽ bênh vực lý lẽ của họ, và sẽ tước đoạt mạng sống của những ai đã tước đoạt họ.
19. Đừng kết bạn với người hay nổi giận, cũng đừng giao du với kẻ hung bạo. 25. Nếu không, con sẽ học theo đường lối của hắn, và đặt linh hồn của con vào cạm bẫy.
20. Đừng dự phần với những người bắt tay bảo lãnh nợ nần. 27. Bởi vì nếu con không có gì để trả, thì tại sao con muốn người ta xiết luôn cả cái giường là chỗ dựa của con?
21. Ðừng di chuyển ranh giới xa xưa mà tổ tiên của con đã lập.
22. Con có thấy người nào xuất sắc trong công việc của mình chăng? Người ấy sẽ đứng chầu trước các vua, chứ không phải trước những người tầm thường.

 

23

1. Khi con ngồi ăn với một bậc cầm quyền, hãy suy xét thật cẩn thận những gì ở trước mặt của con. 2. Nếu con tham ăn, hãy để con dao nơi họng của con. 3. Đừng thèm muốn những món ngon của người, bởi vì đó là những vật thực của sự gian dối.
2. Đừng lao khổ quá mức để làm giàu, hãy sáng suốt để dừng lại. 5. Con sẽ để mắt vào đó, nhưng nó có còn không? Bởi vì chắc chắn nó đã tự mọc cánh rồi bay vút lên trời như chim phượng hoàng.
3. Đừng ăn bánh của kẻ keo kiệt. Đừng để mắt ham muốn những món ngon của hắn. 7. Bởi vì điều hắn nghĩ trong lòng mới chính là con người của hắn. Hắn nói với con: Hãy ăn và uống đi! – Nhưng hắn không thật lòng với con. 8. Con sẽ mửa ra miếng nào con đã ăn, và lại phí mất những lời đã khen ngợi.
4. Đừng nói vào tai của kẻ ngu dại, bởi vì nó sẽ khinh bỉ những lời khôn ngoan của con.
5. Đừng dời ranh giới cũ, cũng đừng chiếm ruộng đất của kẻ mồ côi; 11. bởi vì Đấng cứu chuộc của họ là Đấng quyền năng, Ngài sẽ binh vực duyên cớ của họ để chống lại con.
6. Hãy chuyên tâm áp dụng những lời giáo huấn, và lắng tai nghe những lời tri thức.
7. Đừng bỏ qua việc răn dạy trẻ thơ; bởi vì nếu con đánh nó bằng roi, nó sẽ không chết. 14. Khi con đánh nó bằng roi, con giải cứu linh hồn của nó khỏi âm phủ.
8. Con ơi! Nếu lòng con khôn ngoan thì lòng ta vui mừng. Thật, đúng như vậy! 16. Vâng! Thâm tâm của ta sẽ vui mừng khi miệng của con nói những điều ngay thẳng.
9. Ðừng để lòng của con ganh tị với những kẻ phạm tội, nhưng hằng ngày hãy kính sợ Đức Giê-hô-va. 18. Bởi vì chắc chắn con sẽ có một tương lai và niềm hy vọng của con sẽ không bị cắt đứt.
10. Con ơi! Hãy lắng nghe và trở nên khôn ngoan. Hãy hướng lòng của con vào con đường chính đáng. 20. Đừng nhập bọn với những bợm rượu, là những kẻ say mê rượu thịt. 21. Bởi vì những kẻ ăn nhậu và say sưa sẽ trở nên nghèo nàn, ăn mặc rách rưới, nửa mê nửa tỉnh,
11. Hãy lắng nghe cha của con là người đã sinh ra con; đừng khinh bỉ mẹ của con khi người già yếu.
12. Hãy mua chân lý – Đừng bán nó cũng như đừng bán sự khôn ngoan, lời giáo huấn, và sự thông sáng.
13. Cha của người công chính có niềm vui rất lớn, người nào có đứa con khôn ngoan sẽ vui mừng về nó. 25. Hãy làm cho cha mẹ của con được vui vẻ. Hãy làm cho người cưu mang con được vui mừng.
14. Hỡi con! Hãy dâng lòng con cho ta. Mắt con hãy quan sát những đường lối của ta. 27. Bởi vì kỹ nữ là một cái hố sâu, và dâm phụ là một cái giếng hẹp. 28. Nàng nằm rình rập con mồi để làm tăng thêm số người đàn ông không chung thủy.
15. Ai bị thù ghét? Ai gặp thảm sầu? Ai hay tranh cãi? Ai thường phàn nàn? Ai bị thương tích vô cớ? Ai có những con mắt đỏ ngầu? 30. Đó là những kẻ dây dưa la cà bên rượu, là những kẻ đi kiếm rượu pha. 31. Đừng nhìn rượu khi nó đỏ hồng, lúc nó lấp lánh trong ly, tuôn chảy dễ dàng. 32. Cuối cùng nó cắn như rắn, và chích như rắn lục. 33. Mắt con sẽ ngắm những phụ nữ dâm đãng, và lòng con sẽ thốt lên những chuyện đồi bại. 34. Thật vậy, con sẽ giống như một người đang nằm giữa lòng biển, hay trên đỉnh cột buồm. 35. Con sẽ nói: Người ta đánh tôi nhưng tôi không đau, người ta đập tôi nhưng tôi không cảm biết. Khi tôi tỉnh dậy, tôi sẽ đi kiếm nữa!

 

24

1. Đừng ganh tị với kẻ gian ác cũng đừng ước ao ở chung với chúng.
2. Bởi vì tâm trí của chúng toan tính bạo lực, và môi của chúng nói chuyện xách động.
3. Gia đình được xây dựng bằng sự khôn ngoan, nhưng nó được vững lập nhờ sự hiểu biết.
4. Nhờ am hiểu, các căn phòng chứa đầy sự giàu có, trân quý, và vui thỏa.
5. Người khôn ngoan thì mạnh, người có tri thức thì gia thêm quyền lực.
6. Nhờ những bàn tính khôn ngoan mà con khởi động chiến tranh, và nhờ có nhiều cố vấn mà đạt được chiến thắng.
7. Sự khôn ngoan vốn quá cao cho kẻ ngu dại, và tại nơi cổng thành hắn cũng không mở miệng.
8. Kẻ âm mưu làm điều ác sẽ bị gọi là kẻ mưu mô.
9. Âm mưu làm chuyện rồ dại là có tội; và kẻ nhạo báng thì bị người ta ghê tởm.
10. Nếu con ngã lòng trong ngày hoạn nạn thì sức lực của con quá ít.
11. Hãy giải cứu những kẻ bị đùa đến sự chết, hãy giữ lại những kẻ đang lao đao đi đến đến chỗ hành hình.
12. Nếu con nói: Kìa! Chúng tôi không biết điều này. Đấng cân nhắc lòng người, Ngài không suy xét điều đó hay sao? Đấng canh giữ linh hồn của con, Ngài không biết điều đó hay sao? Ngài sẽ báo trả cho mỗi người tùy theo việc người đó làm.
13. Con ơi! Hãy ăn mật vì nó tốt. Mật từ tàng ong ngọt ngào cho cổ họng của con.
14. Hãy biết rằng sự khôn ngoan cũng như vậy cho linh hồn của con. Nếu con tìm được nó, con sẽ có tương lai; và niềm hy vọng của con sẽ không bị cắt đứt.
15. Hỡi kẻ gian ác! Đừng nằm rình rập nhà của người công chính. Ðừng xâm phạm nơi an nghỉ của người.
16. Bởi vì người công chính dù bị ngã bảy lần cũng sẽ đứng dậy, nhưng kẻ gian ác sẽ bị tai vạ đánh đổ.
17. Đừng vui mừng khi kẻ thù của con sa bại; lúc nó bị đánh đổ lòng con đừng hân hoan.
18. Nếu không, Đức Giê-hô-va sẽ thấy điều đó và không hài lòng, rồi Ngài sẽ cất cơn thịnh nộ của Ngài khỏi người đó.
19. Đừng băn khoăn vì những kẻ làm điều ác, cũng đừng ganh tị với những kẻ gian ác.
20. Bởi vì kẻ gian ác không có tương lai, và ngọn đèn của kẻ gian ác sẽ tắt.
21. Hỡi con! Hãy kính sợ Đức Giê-hô-va và tôn trọng vua. Đừng giao kết với những kẻ phản nghịch.
22. Bởi vì có ai biết được sự hủy hoại mà cả hai đem đến – bởi vì tai họa xảy đến thình lình.
23. Đây cũng là những lời của người khôn ngoan: Xét đoán thiên vị là điều không tốt.
24. Người nào nói với kẻ gian ác rằng: Ngươi là công chính, sẽ bị dân chúng nguyền rủa và các nước ghê tởm.
25. Nhưng người nào quở trách kẻ gian ác sẽ được dân chúng vui lòng, và phước hạnh sẽ đến trên người.
26. Môi trả lời chính đáng sẽ được hôn.
27. Hãy chuẩn bị công việc của con ở bên ngoài, con hãy sẵn sàng cho công việc ngoài đồng, và sau cùng, con hãy xây nhà.
28. Đừng làm chứng nghịch cùng người lân cận của con cách vô cớ, bởi vì môi của con không nên nói những lời dối trá.
29. Đừng nói: Tôi sẽ làm cho hắn như hắn đã làm cho tôi. Tôi sẽ trả cho hắn y theo những gì hắn đã làm.
30. Ta đi ngang qua ruộng của người làm biếng, và vườn nho của người thiếu hiểu biết.
31. Gai góc mọc um tùm khắp nơi, cỏ dại phủ kín, tường đá bị ngã đổ.
32. Khi ta thấy, ta suy gẫm. Ta nhìn, rồi nhận được sự dạy dỗ:
33. Ngủ một chút, chợp mắt một chút, khoanh tay nằm nghỉ một chút, 34. thì sự nghèo khổ của con sẽ đến như một kẻ cướp, và nhu cầu của con kéo đến như một người có vũ trang.

 

25

1. Đây cũng là những châm ngôn của Sa-lô-môn do người của Ê-xê-chia, vua của Giu-đa, sao chép:
2. Đức Chúa Trời được vinh quang bởi vì Ngài giữ kín điều Ngài làm. Các vua được tôn kính nhờ khám phá những điều kín giấu.
3. Trời cao bao nhiêu, đất sâu thế nào thì lòng của các vua cũng không thể dò được như vậy.
4. Hãy lấy cặn bã ra khỏi bạc thì người thợ bạc sẽ tạo nên một vật hữu dụng.
5. Hãy loại bỏ kẻ gian ác khỏi trước mặt vua thì ngôi vua sẽ được thiết lập trong sự công chính.
6. Đừng tự tôn trước sự hiện diện của vua, đừng đứng lên tại chỗ của những người cao trọng.
7. Bởi vì tốt hơn để người ta nói với con rằng: “Hãy lên đây!”; còn hơn là con bị người ta hạ con xuống trước mặt một nhân vật quyền quý.
8. Ðừng vội vàng tranh tụng, bởi vì kết cuộc thì con sẽ làm gì khi người lân cận của con làm cho con bị xấu hổ?
9. Hãy tranh luận với người lân cận của con, nhưng đừng tiếc lộ việc riêng của người khác.
10. Đừng bao giờ để ai nghe và bộc lộ chuyện xấu hổ của con, để uy tín của con không bị tổn thương.
11. Lời nói đúng lúc giống như một trái táo vàng được cẩn bạc.
12. Lời quở trách khôn ngoan vào tai của một người biết lắng nghe, đáng quý như một chiếc nhẫn vàng hay là một vật trang sức bằng vàng.
13. Sứ giả trung thành đối với những người sai đi thì giống như tuyết trong mùa gặt, bởi vì người làm tươi mát linh hồn của chủ mình.
14. Một người không có gì, lại khoe khoang cách giả dối về việc hiến tặng, thì giống như có mây và gió nhưng không có mưa.
15. Sự kiên nhẫn lâu dài có thể thuyết phục được bậc cầm quyền, và lưỡi mềm mại bẻ gãy được xương.
16. Nếu con tìm được mật ong, hãy ăn vừa đủ; bởi vì ăn quá nhiều, con sẽ mửa ra.
17. Đừng thường xuyên đặt chân đến nhà người lân cận của con, kẻo người chán con và ghét con chăng.
18. Kẻ làm chứng dối để chống lại người lân cận của mình thì giống như một cây gậy, một cây gươm, và một mũi tên nhọn.
19. Tin tưởng một kẻ thất tín trong lúc gặp hoạn nạn, sẽ giống như bị đau răng hoặc trặt chân.
20. Hát những bài ca cho người đang có tấm lòng trĩu nặng, thì giống như cởi áo của người đó trong mùa đông, hay là đổ giấm vào một vết thương.
21. Nếu kẻ thù của con đói, hãy cho nó bánh để ăn; nếu nó khát, hãy cho nó nước để uống.
22. Bởi vì con sẽ chất những than lửa hồng trên đầu của nó, và Đức Giê-hô-va sẽ ban thưởng cho con.
23. Gió bắc đem lại mưa, lưỡi nói hành làm cho mặt giận.
24. Thà ở trong một góc trên mái nhà còn hơn là ở chung nhà với một người đàn bà hay tranh cạnh.
25. Tin tức tốt lành từ xứ xa đến giống như nước mát cho một người đang khát.
26. Người công chính quy lụy trước mặt kẻ gian ác, giống như một dòng suối bị vấy đục, và một nguồn nước bị ô nhiễm.
27. Ăn mật quá nhiều thì không tốt, tìm vinh dự nầy tiếp theo vinh dự khác thì cũng như vậy.
28. Một người không biết chế ngự tinh thần của mình, giống như một cái thành không có tường nên bị sụp đổ.

 

26

1. Giống như tuyết với mùa hạ, giống như mưa với mùa gặt, cũng vậy – sự tôn trọng không xứng hợp với kẻ ngu dại.
2. Chim sẻ bay, chim én lượn, lời rủa sả vô cớ cũng như vậy: Sẽ không thành tựu.
3. Roi da dành cho ngựa, hàm thiếc dùng cho lừa, gậy gộc dành cho lưng của kẻ ngu dại.
4. Đừng trả lời kẻ ngu dại theo cách ngu dại của nó, e rằng con cũng sẽ giống như nó chăng.
5. Hãy trả lời kẻ ngu dại tùy theo sự ngu dại của nó, đừng để nó khôn ngoan theo mắt của mình.
6. Người nào nhờ tay của kẻ ngu dại để chuyển tin chẳng khác gì chặt chân của mình để chuốc lấy sự tổn hại.
7. Chân của người què đong đưa vô dụng, câu châm ngôn trong miệng của kẻ ngu dại cũng như vậy.
8. Ban vinh dự cho kẻ ngu dại cũng giống như đem một viên ngọc bỏ vào đống đá.
9. Châm ngôn trong miệng của kẻ ngu dại giống như một cái gai đâm vào tay của kẻ say rượu.
10. Đấng Cao Cả, là Đấng đã tạo dựng tất cả, sẽ báo trả kẻ ngu dại và báo trả kẻ vi phạm.
11. Kẻ ngu lặp lại sự ngu xuẩn của mình, giống như chó liếm lại đồ nó đã mửa.
12. Con có thấy người nào khôn ngoan theo mắt của mình hay không? Kẻ ngu muội còn có hy vọng hơn người đó.
13. Kẻ lười biếng nói: “Có một con sư tử ở ngoài đường! Có một con sư tử dữ tợn đang ở ngoài đường phố!”
14. Kẻ lười biếng lăn trở trên giường của mình giống như một cánh cửa xoay qua xoay lại trên bản lề.
15. Kẻ lười biếng chôn tay của mình trong đĩa, mệt nhọc đưa tay lên miệng của mình.
16. Kẻ lười biếng tự cho mình là khôn ngoan hơn bảy người biết đối đáp hợp lý.
17. Người nào đi qua đường mà tham dự vào một cuộc tranh cãi không liên hệ gì đến mình, thì giống như việc nắm tai của một con chó.
18. Kẻ điên cuồng phóng hỏa, bắn tên, gây chết chóc.
19. Người nào lừa gạt người lân cận của mình rồi lại nói: Tôi chỉ đùa thôi thì cũng như vậy.
20. Lửa tắt vì thiếu củi – Nơi nào không có người loan truyền điều thất thiệt, việc cãi cọ cũng ngưng.
21. Đốt than để than cháy đỏ, chụm củi để lửa cháy bùng, người gây chuyện để khơi dậy sự xung đột cũng làm như vậy.
22. Lời của người loan truyền điều thất thiệt thật dễ nuốt, chúng thấm vào tận những nơi sâu thẳm nhất trong lòng.
23. Bình bằng đất nhưng được tráng bằng bạc; cũng vậy, lòng dạ hiểm ác được che đậy bằng những lời thật vồn vã.
24. Kẻ ghen ghét dùng lời để ngụy trang, nhưng bên trong của người đó chất chứa sự gian dối.
25. Khi nó nói ngon ngọt thì đừng tin, bởi vì sự ghê tởm trong lòng của nó nhiều gấp bảy lần.
26. Dù cho sự ghen ghét đã được ngụy trang che giấu thế nào, sự gian ác của hắn sẽ được phơi bày trước công chúng.
27. Ai đào hố sẽ rơi vào đó; ai lăn đá sẽ bị đá lăn trở lại trên người đó.
28. Lưỡi dối trá làm tổn hại bằng cách gây nên sự ghen ghét, và miệng dua nịnh gây ra sự đổ vỡ.

 

27

1. Đừng khoe khoang về ngày mai bởi vì con không biết điều gì sẽ xảy ra trong tương lai.
2. Hãy để người khác khen con, đừng nên từ miệng của con; hãy để người ngoài khen con, đừng nên từ môi của con.
3. Đá thì nặng, cát cũng nặng, nhưng cơn tức giận của kẻ ngu dại nặng hơn cả hai.
4. Sự phẫn nộ thật là dữ tợn, sự giận dữ giống như một dòng nước chảy cuồn cuộn, ai có thể đứng nổi trước cơn cuồng nộ của nó.
5. Quở trách tỏ tường hơn là yêu thương giấu kín.
6. Những thương tổn từ một người bạn chân thành thì tốt hơn những nụ hôn giả dối của kẻ thù.
7. Kẻ no đủ chà đạp mật ong, nhưng đối với người đói khát thì vật đắng cũng ngọt ngào.
8. Giống như chim lìa xa tổ của mình, kẻ lưu lạc xa cách chỗ của mình cũng như vậy.
9. Dầu và hương liệu làm khoan khoái lòng người, lời khuyên từ tấm lòng của một người bạn cũng ngọt ngào như vậy.
10. Đừng từ bỏ bạn của con hay là bạn của cha con. Trong ngày hoạn nạn, đừng đi đến nhà của anh em con, bởi vì anh em ở xa không bằng láng giềng ở gần.
11. Con ơi! Hãy khôn ngoan, hãy làm cho ta vui lòng để ta có thể đối đáp với kẻ có hành động sỉ nhục ta.
12. Người khôn ngoan thấy trước tai họa rồi ẩn mình; còn kẻ ngu dại cứ tiến tới rồi bị trừng phạt.
13. Hãy lấy áo của kẻ đã bảo lãnh cho người lạ và của kẻ đã cầm thế với một phụ nữ lăng loàn.
14. Người nào lớn tiếng chúc phước cho bạn của mình phải dậy sớm vào buổi sáng, lời cầu chúc đó bị kể như là một lời nguyền rủa cho người.
15. Người phụ nữ hay tranh cãi giống như nước nhỏ giọt liên tục trong một ngày mưa lớn.
16. Ai kiềm chế được nàng, khác nào kiềm chế được gió, có thể dùng tay phải của mình mà nắm lấy dầu.
17. Sắt mài nhọn sắt – cũng vậy một người có thể làm cho sắc diện của bạn mình sắc sảo.
18. Ai chăm sóc cây vả sẽ được ăn trái của nó, ai phục vụ chủ của mình sẽ được trọng đãi.
19. Mặt đối mặt trong nước thế nào, lòng người đối với người cũng như vậy.
20. Âm phủ và sự hủy diệt không bao giờ đầy; con mắt loài người không bao giờ thỏa mãn.
21. Nồi để thử bạc, lò để thử vàng, và sự khen ngợi dùng để thử loài người.
22. Dù con dùng chày mà giã kẻ ngu dại trong cối chung với gạo, thì sự ngu dại cũng không lìa khỏi nó.
23. Hãy chuyên tâm tìm hiểu tình trạng bầy chiên của con; hãy chăm sóc thật tốt đàn bò của con.
24. Bởi vì sự giàu sang có tồn tại mãi mãi, và mão miện có còn đến đời đời hay không?
25. Cỏ khô được lấy đi, cỏ non sẽ xuất hiện, và rồi các loài thảo mộc trên núi sẽ được thu hoạch.
26. Những con chiên sẽ cung cấp trang phục cho con, và giá trị của cánh đồng là những con dê.
27. Con sẽ có đủ sữa dê làm thực phẩm cho con, làm thực phẩm cho gia đình của con, và nuôi sống những tớ gái của con.

 

28

1. Kẻ gian ác chạy trốn dù không có ai rượt đuổi, nhưng người công chính thì bạo dạn như sư tử.
2. Một nước loạn lạc có nhiều lãnh tụ, nhưng nhờ một người sáng suốt hiểu biết đúng đắn, nước được bền vững lâu dài.
3. Một người nghèo tham muốn bóc lột những người nghèo thì giống như một trận mưa lũ càn quét không để lại chút lương thực nào.
4. Ai từ bỏ luật pháp thì khen ngợi kẻ ác, nhưng ai giữ luật pháp thì chống lại chúng.
5. Kẻ gian ác không hiểu được công lý, nhưng những người tìm kiếm Đức Giê-hô-va thì hiểu biết mọi việc.
6. Thà làm một người nghèo mà bước đi cách chính trực, hơn là làm một người giàu có nhưng phạm tội trong những đường lối của mình.
7. Ai tuân giữ luật pháp là đứa con hiểu biết, nhưng ai kết bạn với những kẻ vô lại thì gây sỉ nhục cho cha của mình.
8. Người nào làm giàu nhờ cho vay nặng lãi, tức là thu góp của cải cho người có lòng thương xót những người nghèo.
9. Người nào ngoảnh tai không nghe theo luật pháp, thậm chí lời cầu nguyện của người đó cũng kinh tởm.
10. Kẻ nào khiến cho một người ngay thẳng sa vào con đường tà, hắn sẽ sa vào hố mà chính hắn đã đào, nhưng người trọn vẹn sẽ được hưởng phước.
11. Sự khôn ngoan của người giàu thì dựa trên mắt của mình, nhưng sự hiểu biết của người nghèo thì dựa trên sự suy xét cẩn thận.
12. Khi người liêm chính được tôn kính, rất nhiều người hân hoan; khi kẻ ác nổi lên, người ta bỏ chạy.
13. Người nào che giấu tội lỗi của mình sẽ không được thịnh vượng, nhưng ai xưng nhận và lìa bỏ nó thì sẽ được thương xót.
14. Phước cho người nào luôn luôn biết kính sợ, nhưng ai cứng lòng của mình sẽ sa vào tai họa.
15. Giống như sư tử gầm rống, như gấu rượt mồi, kẻ cai trị gian ác thống trị người nghèo cũng như vậy.
16. Kẻ cai trị thiếu hiểu biết là kẻ bóc lột tàn nhẫn, nhưng người ghét lợi lộc bất chính sẽ được trường thọ.
17. Một người mắc nợ máu sẽ trốn chạy cho đến khi xuống mồ. Đừng ai giúp hắn.
18. Người nào bước đi cách liêm chính sẽ được giải cứu, nhưng ai đi trong đường lối bất chính sẽ có lúc bị sa bại.
19. Ai cày ruộng sẽ có nhiều lương thực, nhưng ai theo đuổi sự hư không sẽ nghèo khó.
20. Người trung tín được nhiều phước lành, nhưng kẻ làm giàu cách vội vàng sẽ không tránh khỏi bị trừng phạt.
21. Thiên vị là điều không tốt – chỉ vì một miếng bánh mà người ta có thể làm điều sai phạm.
22. Người có con mắt gian tham vội chạy theo của cải, không hề suy xét rằng sự nghèo thiếu sẽ đến.
23. Người nào khiển trách một người, về sau sẽ được biết ơn, hơn là kẻ chỉ dùng lưỡi xu nịnh.
24. Kẻ nào ăn cắp của cha mẹ rồi nói đâu có tội lỗi gì, người đó chính là đồng bọn với kẻ phá hoại.
25. Kẻ có lòng tham vọng sẽ khuấy động sự xung đột, nhưng người tin cậy Đức Giê-hô-va sẽ được hưng thịnh.
26. Ai tin cậy nơi lòng của mình là kẻ ngu dại, nhưng ai bước đi cách khôn ngoan sẽ được giải cứu.
27. Ai giúp đỡ người nghèo, sẽ không bị thiếu thốn; nhưng ai nhắm mắt làm ngơ, sẽ nhận nhiều nguyền rủa.
28. Khi kẻ ác hưng thịnh, người ta lẫn tránh; nhưng khi chúng bị hủy diệt, những người công chính sẽ gia tăng.

 

29

1. Người nào bị quở trách nhưng vẫn cứng cổ, sẽ bị hủy hoại thình lình không phương cứu chữa.
2. Khi người công chính cầm quyền, dân chúng vui mừng; lúc kẻ ác cai trị, dân chúng rên xiết.
3. Người yêu thích sự khôn ngoan sẽ làm cho cha của mình vui, nhưng kẻ kết bạn với đĩ điếm thì phá hoại tài sản.
4. Nhờ sự công chính, vua làm cho đất nước bền vững, nhưng kẻ tham nhũng làm cho nó bị hủy hoại.
5. Kẻ nịnh hót người láng giềng tức là đang giăng bẫy dưới chân của người.
6. Kẻ ác bị mắc bẫy phạm tội, nhưng người công chính thì ca hát và vui mừng.
7. Người công chính biết quyền lợi của người nghèo, nhưng kẻ ác không hiểu kiến thức như vậy.
8. Kẻ nhạo báng khơi lửa trong thành, nhưng người khôn ngoan đẩy lui cơn giận dữ.
9. Khi người khôn ngoan tranh tụng với kẻ ngu, thì dù có giận dữ hay cười cợt, cũng không có sự bình yên.
10. Kẻ khát máu ghét người trọn vẹn, nhưng người ngay thẳng thì bảo tồn mạng sống của người.
11. Kẻ ngu dại thổ lộ tất cả tâm hồn của mình, nhưng người khôn ngoan thì giữ nó lại ở phía sau.
12. Nếu người lãnh đạo lắng nghe lời giả dối thì tất cả cấp dưới là những người gian ác.
13. Người nghèo khổ và kẻ áp bức có một điểm chung: Đức Giê-hô-va ban ánh sáng cho đôi mắt của cả hai.
14. Nếu vua xét xử cách trung thực cho người nghèo, ngôi của vua sẽ được bền vững mãi mãi.
15. Roi vọt và sự răn dạy đem lại khôn ngoan, nhưng một đứa trẻ được để tự do sẽ mang sỉ nhục cho mẹ của nó.
16. Khi kẻ ác gia tăng, tội lỗi gia tăng, nhưng người công chính sẽ thấy những sự sụp đổ của chúng.
17. Hãy sửa phạt con của mình, nó sẽ cho con được an tịnh và làm cho lòng của con vui mừng.
18. Nơi nào không có khải tượng, dân chúng buông thả, nhưng phước cho người biết vâng giữ luật pháp!
19. Đừng sửa trị một đầy tớ bằng những lời nói suông, bởi vì dù nó hiểu, cũng không vâng theo.
20. Con có thấy người nào hấp tấp trong lời nói của mình chăng? Một kẻ ngu muội còn có hy vọng hơn hắn.
21. Ai nuôi dưỡng đầy tớ của mình từ khi nó còn thơ ấu, cuối cùng nó sẽ như một đứa con.
22. Người nóng giận gây tranh cãi, kẻ nóng tính có khuynh hướng phạm tội.
23. Tính kiêu ngạo của một người sẽ hạ người đó xuống, nhưng ai có tinh thần khiêm nhường sẽ được tôn trọng.
24. Kẻ đồng lõa với trộm cướp, ghét mạng sống của mình, hắn nghe lời thề nguyền nhưng không dám tiết lộ.
25. Sợ hãi loài người đưa đến cạm bẫy, nhưng tin cậy Đức Giê-hô-va sẽ được an toàn.
26. Nhiều người tìm kiếm ân huệ từ bậc cầm quyền, tuy nhiên công lý cho con người đến từ Đức Giê-hô-va.
27. Kẻ bất chính là điều ghê tởm đối với người công chính, nhưng một người theo đường lối ngay thẳng là điều ghê tởm đối với kẻ ác.

 

30

1. Đây là những lời của A-gu-rơ – con trai của Gia-kê – đã nói, và ông đã công bố cho Y-thi-ên và U-canh:
2. Thật vậy, tôi khờ dại hơn người ta và tôi không có sự sáng suốt như người ta. 3. Tôi chưa học được sự khôn ngoan, cũng không có sự hiểu biết của Đấng Thánh.
3. Ai đã lên trời rồi trở xuống? Ai đã thu góp gió trong lòng bàn tay của mình? Ai đã bọc nước trong áo của mình? Ai đã thiết lập những nơi tận cùng của trái đất? Tên của Ngài là gì? Tên của con trai Ngài là gì? Ngươi có biết không?
4. Mỗi một lời của Đức Chúa Trời đều tinh khiết. Ngài là thuẫn khiên cho những người đặt niềm tin cậy của họ nơi Ngài.
5. Đừng thêm gì vào lời của Ngài, kẻo Ngài quở trách ngươi và ngươi bị xem là kẻ nói dối.
6. Con cầu xin Ngài hai điều. Xin đừng từ chối trước khi con qua đời:
7. Xin khiến sự lọc lừa và dối trá xa khỏi con. Đừng để cho con nghèo khổ hoặc giàu sang, nhưng xin cho con có lương thực đủ dùng.
8. Đừng cho con dư dật, để rồi con nói rằng Đức Giê-hô-va là ai, hoặc để cho con bị nghèo khổ, rồi phải trộm cắp, làm ô danh Đức Chúa Trời của con.
9. Đừng nói xấu đầy tớ với chủ của nó, nếu không nó sẽ nguyền rủa con, và con sẽ phải mắc tội.
10. Có loại người nguyền rủa cha của mình, cũng không chúc phước cho mẹ của mình.
11. Có loại người cho rằng mình trong sạch theo quan điểm của mình, nhưng vẫn chưa được thanh tẩy sự dơ bẩn của mình.
12. Có loại người mà mí mắt của họ nhướng cao và mắt của họ kiêu hãnh.
13. Có loại người mà răng của họ như gươm, hàm của họ như dao để ăn nuốt những người nghèo khổ trên đất và những người thiếu thốn ở giữa loài người.
14. Con đỉa có hai con gái: Cho! Cho! Có ba điều không bao giờ thỏa mãn, và bốn điều không bao giờ nói: Đủ!
15. Âm phủ, lòng dạ hiếm muộn, đất khan nước, và lửa không bao giờ nói: Đủ!
16. Con mắt chế nhạo cha, khinh bỉ việc vâng lời mẹ, sẽ bị những con quạ nơi thung lũng móc đi, và những đại bàng non ăn nó.
17. Có ba điều quá kỳ diệu cho tôi, có bốn việc tôi không thấu hiểu đó là:
18. Ðường của chim phượng hoàng trên trời, lối của con rắn trên vầng đá, tuyến của tàu giữa đại dương, và cách của người nam đến với người nữ.
19. Đây là phong cách của người đàn bà ngoại tình. Nàng ăn, chùi miệng, rồi nói: Tôi đâu có làm chuyện gì gian ác!
20. Có ba điều làm đất rung chuyển, và bốn điều khó có thể chấp nhận đó là:
21. Một nô lệ được làm vua, một kẻ ngu dại được dư dật thực phẩm,
22. một phụ nữ bị ghét nhưng lấy được chồng, và một tớ gái lại thay thế bà chủ của mình.
23. Có bốn loài vật nhỏ trên đất, nhưng chúng rất khôn ngoan:
24. Kiến là loài không có sức mạnh, nhưng chúng dự trữ thực phẩm cho mình trong mùa hè.
25. Thỏ rừng không phải là loài mạnh mẽ, nhưng chúng làm nhà của chúng trong những hốc đá;
26. Cào cào không có vua, nhưng tất cả đều tiến lên theo hàng lối.
27. Thằn lằn, có thể bị bắt bằng tay, nhưng lại ở trong những cung điện của vua.
28. Có ba loài bước đi cách hiên ngang, và bốn loài bước đi cách hùng dũng:
29. Sư tử là loài dũng mãnh nhất giữa những loài thú, nó không lùi bước trước một loài nào.
30. Con gà trống đi hiên ngang, con dê đực, và vị vua khi duyệt binh.
31. Nếu con dại dột tự tôn, nếu con âm mưu điều ác, hãy lấy tay bịt miệng của con lại.
32. Bởi vì ép sữa ra bơ, bóp mũi ra máu, cho nên chọc giận sinh ra sự tranh cãi.

 

31

1. Đây là những lời của Vua Lê-mu-ên truyền đạt những điều mà mẹ ông đã dạy:
2. Hỡi con trai của ta! Hỡi con trai mà dạ ta đã cưu mang! Hỡi con trai từ sự khấn nguyện của ta!
3. Đừng trao sức lực của con cho đàn bà, cũng đừng theo những con đường đã hủy hoại các vua.
4. Đó không phải là việc của các vua. Lê-mu-ên ơi! Uống rượu – hay những thứ làm say sưa – không phải là việc của các vua, cũng không phải là việc của các nhà lãnh đạo.
5. Đừng để họ uống, rồi quên đi luật lệ, lập đi lập lại sự phán xét gây đau khổ cho tất cả những người cần sự giúp đỡ.
6. Hãy đem rượu mạnh cho người sắp chết, và ban rượu cho những người có tâm hồn đắng cay.
7. Hãy cho người uống để quên đi sự nghèo khổ của mình, không còn nhớ đến sự đau khổ của mình nữa.
8. Hãy mở miệng của con để bênh vực người không thể nói được, và tất cả những người đang bị đưa vào cõi chết.
9. Hãy mở miệng của con để phán xét công minh, để bênh vực lý lẽ của người nghèo khó và những người cần sự giúp đỡ.
10. Ai có thể tìm được một người vợ tài đức? Giá trị của nàng trỗi hơn châu ngọc.
11. Tấm lòng của chồng nàng tin cậy nơi nàng, chàng sẽ chẳng hề thiếu hoa lợi.
12. Trọn đời nàng làm cho chồng được lợi ích, không gây thiệt hại.
13. Nàng tìm lông chiên và sợi gai, rồi vui vẻ bắt tay vào việc.
14. Nàng như những thương thuyền mang thực phẩm từ xa trở về.
15. Nàng thức dậy khi trời còn tối, chu cấp thức ăn cho người trong nhà, sắp đặt công việc cho những tớ gái của nàng.
16. Nàng để ý đến một cánh đồng, rồi mua nó, với lợi tức trong tay, nàng gây dựng một vườn nho.
17. Nàng thắt lưng bằng sức lực, và làm cho những cánh tay của nàng vững mạnh.
18. Nàng biết hàng hóa nào mang lại lợi ích. Ban đêm đèn của nàng không hề tắt.
19. Cánh tay của nàng nắm lấy con quay, còn bàn tay của nàng thì cầm con suốt.
20. Nàng mở rộng bàn tay giúp đỡ người nghèo khó, và giang cánh tay tiếp trợ kẻ khốn cùng.
21. Nàng không sợ người trong nhà bị tuyết giá, bởi vì cả nhà đều mặc áo điều.
22. Nàng tự làm những tấm chăn, và trang phục của nàng thuộc loại vải mịn màu tía.
23. Tại cổng thành, chồng nàng được biết đến, và được ngồi chung với các trưởng lão ở trong xứ.
24. Nàng làm trang phục bằng vải mịn, rồi đem bán, cung cấp quần áo cho những thương nhân.
25. Năng lực và uy tín là trang phục của nàng. Nàng mỉm cười với tương lai.
26. Nàng mở miệng nói cách khôn ngoan, lưỡi của nàng hướng dẫn điều nhân hậu.
27. Nàng coi sóc mọi việc trong nhà, không hề ăn bánh của sự lười biếng.
28. Các con của nàng trỗi dậy chúc nàng được phước. Chồng của nàng cũng khen ngợi nàng.
29. Nhiều phụ nữ đã làm việc xuất sắc, nhưng nàng trổi hơn tất cả.
30. Duyên là giả dối, sắc là hư không, nhưng người nữ nào kính sợ Đức Giê-hô-va sẽ được khen ngợi.
31. Hãy trao cho nàng kết quả của tay nàng – Hãy để cho công việc của nàng được ca ngợi nơi cổng thành.

Kinh Thánh – Bản Dịch Việt Ngữ
© Copyright 2025 Philip Dang

Thư Viện Tin Lành (2025)
www.thuvientinlanh.org

https://x.com/thuvientinlanh
https://www.facebook.com/thuvientinlanh
https://www.facebook.com/bientaptvtl